NÂNG CAO CHUẨN MỰC ỨNG XỬ CHO THẾ HỆ TRẺ TRONG KỶ NGUYÊN PHÁT TRIỂN MỚI CỦA ĐẤT NƯỚC
ThS. Hồ Thị Kiều Nương - Khoa Lý luận cơ sở
2026-09-08T23:28:22-04:00
2026-09-08T23:28:22-04:00
https://truongchinhtri.dongthap.gov.vn/vi/news/thong-tin-trao-doi/nang-cao-chuan-muc-ung-xu-cho-the-he-tre-trong-ky-nguyen-phat-trien-moi-cua-dat-nuoc-178.html
https://truongchinhtri.dongthap.gov.vn/uploads/news/2026_08/nuong.jpg
Trường Chính Trị Tỉnh Đồng Tháp
https://truongchinhtri.dongthap.gov.vn/uploads/logo1.png
Tóm tắt
Trong kỷ nguyên phát triển mới và bùng nổ công nghệ số, thanh thiếu niên vừa đóng vai trò là lực lượng nòng cốt đi đầu, vừa chịu nhiều rủi ro về nguy cơ lệch chuẩn đạo đức và ứng xử do tác động đa chiều từ môi trường mạng. Thấm nhuần tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, việc bồi dưỡng và nâng cao nét đẹp văn hóa giao tiếp, ứng xử cho tuổi trẻ được xem là giải pháp cốt lõi nhằm định hình mẫu người Việt Nam phát triển toàn diện, tạo nền tảng nhân lực chất lượng cao cho quốc gia.
Từ khóa: văn hóa ứng xử; thế hệ trẻ; văn hóa số; công dân số; kỷ nguyên số.
Đặt vấn đề
Nét đẹp trong ứng xử thể hiện nhân cách, tinh thần văn minh và cam kết trách nhiệm đối với xã hội của mỗi con người. Ở thời điểm công cuộc đổi mới số và hội nhập sâu rộng đang diễn ra mạnh mẽ, công tác rèn luyện văn hóa giao tiếp cho thanh niên trở thành một yêu cầu vô cùng cấp thiết nhằm đào tạo nên những công dân trẻ bản lĩnh, giàu lòng nhân ái và trách nhiệm.
Lúc còn sống, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặt niềm tin và sự quan tâm lớn đối với việc rèn luyện thế hệ sau. Trong Di chúc lịch sử, Người đã nhấn mạnh: “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng xã hội chủ nghĩa vừa “hồng” vừa “chuyên”. Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết”. Quan điểm ấy vẫn nguyên giá trị, là ngọn hải đăng soi đường cho sự nghiệp bồi dưỡng nhân cách, đạo đức và nét đẹp ứng xử cho giới trẻ hiện nay.
Tư tưởng chiến lược tại Đại hội XIV của Đảng cùng Nghị quyết 80-NQ/TW từ Bộ Chính trị đều khẳng định tầm quan trọng của việc kiến tạo con người Việt Nam hoàn thiện về tri thức, chuẩn mực về đạo đức, lối sống và có năng lực hội nhập linh hoạt. Ngược lại, sự bùng nổ của mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) cũng kéo theo nhiều hệ lụy đến cách hành xử của một bộ phận giới trẻ. Bởi lẽ đó, việc cải tiến nội dung, phương thức giáo dục ứng xử dựa trên tư tưởng Hồ Chí Minh là công việc có giá trị thực tiễn sâu sắc, góp phần tạo dựng một lớp thanh niên đủ năng lực đồng hành cùng đất nước trong kỷ nguyên mới.
1. Đánh giá thực trạng và những vấn đề đặt ra về văn hóa ứng xử của thanh niên
Thời gian qua, nhờ sự định hướng từ Đảng, sự quản lý của Nhà nước cùng sự vào cuộc của các tổ chức đoàn thể, công tác bồi dưỡng tư tưởng, lối sống và nếp sống văn minh cho thanh niên đã gặt hái nhiều chuyển biến rõ rệt. Việc triển khai Kết luận 01-KL/TW (về tiếp tục thực hiện Chỉ thị 05-CT/TW), Luật Thanh niên 2020, Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam (2021–2030) cũng như các phong trào do Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phát động đã củng cố nhận thức chính trị và tinh thần tự giác rèn luyện của người trẻ. Hàng loạt chiến dịch lớn như "Thanh niên tình nguyện", "Tuổi trẻ sáng tạo", "Tuổi trẻ xung kích chuyển đổi số", hay cuộc vận động "Mỗi ngày một tin tốt, mỗi tuần một câu chuyện đẹp" đã mở ra không gian cho thanh niên cống hiến, lan tỏa tinh thần nhân văn và hình thành lối sống đẹp trong học tập, lao động cũng như đời sống thường nhật.
Trong không gian chuyển đổi số toàn diện, lực lượng trẻ thể hiện sự nhạy bén vượt trội với khoa học - công nghệ và AI. Không ít bạn trẻ đã làm chủ công nghệ để phục vụ học tập, nghiên cứu, phát triển mô hình khởi nghiệp, kinh tế số và đóng góp cho cộng đồng. Năng lượng tích cực, sự năng động và tinh thần trách nhiệm của lực lượng này đã khẳng định vị thế nguồn nhân lực nòng cốt cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa.
Mặc dù vậy, bức tranh thực tế vẫn tồn tại những khoảng tối. Một bộ phận thanh niên hiện nay có dấu hiệu suy thoái về nét đẹp ứng xử, đặc biệt là trên môi trường mạng. Mạng xã hội cùng công nghệ AI vừa mở ra kho tàng tri thức nhưng cũng tiềm ẩn vô số cạm bẫy thông tin độc hại. Nhiều bạn trẻ bộc lộ cách ứng xử lệch chuẩn: phát ngôn thiếu văn hóa, công kích cá nhân, lan truyền tin tức chưa kiểm chứng, hoặc bất chấp chuẩn mực đạo đức chỉ để "câu like", "câu view". Những hành vi như bắt nạt qua mạng (cyberbullying), xúc phạm danh dự người khác không chỉ làm tổn thương các cá nhân liên quan mà còn làm ô nhiễm môi trường văn hóa số.
Ở đời sống thực, tình trạng thiếu hụt kỹ năng ứng xử xã hội, hành xử kém văn minh nơi công cộng, trong gia đình hay nhà trường vẫn tiếp diễn. Tinh thần thượng tôn pháp luật và ý thức vì cộng đồng của một số bạn trẻ chưa cao. Lối sống thực dụng, đề cao vật chất, tâm lý ngại cống hiến, cùng sự yếu kém trong việc kiểm soát cảm xúc và giải quyết bất đồng đã làm ảnh hưởng tiêu cực đến hình ảnh thế hệ trẻ Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.
Nguồn gốc của những hạn chế này đến từ nhiều phía. Áp lực từ sóng toàn cầu hóa và công nghệ số bùng nổ làm thay đổi căn bản cách thức giao tiếp và hệ giá trị sống của giới trẻ. Bên cạnh đó, sự kết nối giữa "Gia đình - Nhà trường - Xã hội" trong việc rèn luyện đạo đức có lúc còn rời rạc; chương trình giáo dục đôi khi còn thiên về lý thuyết, thiếu trải nghiệm thực tế và kỹ năng thích ứng môi trường số. Ngoài ra, tinh thần tự học, tự tu dưỡng của một số thanh niên vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của giai đoạn mới.
Trước bối cảnh đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW (ngày 07/01/2026) của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra nhiệm vụ trọng tâm: Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, hội tụ đủ đức - tài, có khát vọng cống hiến, lấy văn hóa làm nền tảng tinh thần và nguồn lực nội sinh. Với thế hệ trẻ, điều này đòi hỏi việc bồi dưỡng nếp sống văn minh phải trở thành lõi của giáo dục con người trong kỷ nguyên số. Thanh niên không chỉ cần cư xử có văn hóa ở đời thực mà còn phải trở thành “công dân số” chuẩn mực sử dụng công nghệ và AI một cách thông thái, tuân thủ pháp luật, góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh.
Tóm lại, rèn luyện văn hóa ứng xử cho thanh niên vừa là cấp bách trước mắt, vừa là định hướng lâu dài nhằm triển khai hiệu quả Nghị quyết 80-NQ/TW, giúp đào tạo nên lớp trẻ bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu bứt phá của đất nước.
2. Giải pháp nâng cao văn hóa ứng xử cho thanh niên
Nhằm đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới, việc định hình văn hóa giao tiếp cho thế hệ trẻ cần được thực hiện đồng bộ, bám sát Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị. Cụ thể, cần tập trung vào 4 nhóm giải pháp căn cơ sau:
Một là, Tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng và hiệu lực quản lý nhà nước
Các cấp ủy Đảng và chính quyền cần cụ thể hóa tinh thần Đại hội XIV và Nghị quyết 80-NQ/TW thành các đề án, kế hoạch sát hợp với thực tiễn từng vùng, từng cơ quan. Việc bồi dưỡng đạo đức, lối sống và văn hóa công dân số phải được coi là công việc thường xuyên, gắn chặt với việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.
Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về thanh niên; thắt chặt quản lý môi trường văn hóa, nhất là môi trường mạng; chủ động ngăn chặn, xử lý nghiêm các thông tin độc hại và hành vi lệch chuẩn. Sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và xã hội sẽ tạo nền tảng vững chắc để thanh niên phát triển toàn diện.
Hai là, Cải tiến phương thức giáo dục, kết hợp gia đình, nhà trường và tổ chức Đoàn
Công tác giáo dục văn hóa ứng xử phải đổi mới linh hoạt, phù hợp với tâm lý giới trẻ thời đại số. Gia đình là nền móng đầu tiên; ông bà, cha mẹ phải làm gương trong lời ăn tiếng nói và định hướng con em sử dụng không gian mạng an toàn.
Nhà trường cần đẩy mạnh tích hợp giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử số và trách nhiệm cộng đồng vào chương trình chính khóa và ngoại khóa. Về phía Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, cần tiếp tục đổi mới hình thức tuyên truyền, phát huy các mô hình giáo dục ứng xử văn minh, đạo đức số, tạo không gian thực tiễn để thanh niên rèn luyện và trưởng thành.
Ba là, Xây dựng nếp sống văn minh trên không gian mạng gắn liền với văn hóa số
Trong thời đại AI và internet phát triển bùng nổ, chuẩn mực ứng xử của thanh niên thể hiện rõ qua hành vi trên môi trường ảo. Do đó, cần xây dựng không gian mạng an toàn, tạo điều kiện cho giới trẻ ứng dụng công nghệ để học tập, sáng tạo và lan tỏa giá trị tích cực.
Mỗi thanh niên phải tự nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trực tuyến, nằm lòng nguyên tắc: “Xác minh thông tin trước khi chia sẻ - Ứng xử chuẩn mực trước khi bình luận”. Tuyệt đối không lan truyền tin giả, không sử dụng ngôn từ xúc phạm danh dự người khác, không tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật trên mạng.
Bốn là, Phát huy tinh thần tự giác, chủ động tự rèn luyện của mỗi thanh niên
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức không tự nhiên sinh ra mà phải qua quá trình rèn luyện bền bỉ. Vì vậy, thanh niên cần coi việc trau dồi văn hóa ứng xử là trách nhiệm cá nhân; không ngừng tự học, nâng cao bản lĩnh chính trị và tinh thần thượng tôn pháp luật.
Tuổi trẻ cần hăng hái tham gia các hoạt động tình nguyện, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; biết tiếp thu tinh hoa thế giới nhưng vẫn giữ gìn bản sắc dân tộc. Mọi hành vi và phát ngôn của thanh niên cần thể hiện sự trung thực, nhân ái và văn minh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW.
Tài liệu tham khảo
1. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 15, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Quốc hội (2020), Luật Thanh niên, số 57/2020/QH14.
3. GS. Song Thành (2015), Hồ Chí Minh - Nhà văn hóa kiệt xuất, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
4. Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tập 15, tr.612.
Tác giả bài viết: ThS. Hồ Thị Kiều Nương - Khoa Lý luận cơ sở