Tóm tắt
Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt coi trọng công tác xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước. Người khẳng định: “Nước ta là nước dân chủ. Bao nhiêu lợi ích đều vì dân. Bao nhiêu quyền hạn đều của dân”. Thấm nhuần sâu sắc tư tưởng của Người, trong những năm qua, Đảng bộ và chính quyền tỉnh Đồng Tháp đã chủ động, sáng tạo vận dụng lý luận vào thực tiễn, quyết liệt thực hiện đổi mới tư duy, sắp xếp tổ chức bộ máy, hướng tới mô hình chính quyền tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả và thực sự là “công bộc” của nhân dân
Từ khóa: tư tưởng Hồ Chí Minh; chính quyền địa phương hai cấp; tinh gọn bộ máy; Đồng Tháp
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, xây dựng Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân là nội dung nền tảng của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Người đặc biệt nhấn mạnh tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ và mối quan hệ giữa chính quyền với nhân dân. Theo đó, mọi hoạt động của Nhà nước phải hướng đến phục vụ nhân dân, bảo đảm quyền làm chủ và chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân. Người khẳng định: “Cán bộ Đảng cũng như cán bộ chính quyền, ngay cả Bác là cán bộ cao nhất đều là đày tớ của nhân dân”. Quan điểm này đặt ra yêu cầu xây dựng bộ máy công quyền tinh gọn, xác định rõ trách nhiệm, nâng cao hiệu quả hoạt động và lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo
Đối với Đồng Tháp, yêu cầu này có ý nghĩa đặc biệt. Đồng Tháp có diện tích 5.938,64 km² và 102 đơn vị hành chính cấp xã, sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Đồng Tháp ghi nhận những chuyển biến rõ nét trong tổ chức bộ máy và phân cấp, phân quyền. Toàn tỉnh giảm 13 cơ quan chuyên môn và tương đương thuộc Ủy ban Nhân dân tỉnh, giảm 126 phòng và tương đương thuộc các sở, ngành; đồng thời chấm dứt hoạt động của 219 cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban Nhân dân cấp huyện. Trong quá trình phân định lại chức năng, nhiệm vụ sau khi bỏ cấp huyện, tỉnh đã rà soát, phân định lại 1.164 nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân và Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp huyện; trong đó, 859 nhiệm vụ được chuyển giao xuống cấp xã và 159 nhiệm vụ được điều chuyển lên cấp tỉnh. Những kết quả này cho thấy quá trình tinh gọn bộ máy gắn liền với phân cấp, phân quyền và chuyển giao nhiệm vụ về cơ sở
Thực tiễn đó cho thấy, cốt lõi của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là giảm đầu mối, mà còn là đưa quyền hạn, trách nhiệm và khả năng giải quyết công việc đến gần người dân hơn, phù hợp với tư tưởng Hồ Chí Minh về chính quyền gần dân, hiểu dân, học dân và có trách nhiệm với dân. Vì vậy, nghiên cứu và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào xây dựng chính quyền địa phương tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả ở Đồng Tháp có ý nghĩa thiết thực, góp phần đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ và xây dựng nền hành chính phục vụ nhân dân trong điều kiện mới.
2. NỘI DUNG
1. Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng bộ máy nhà nước dân chủ, tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả
Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và chính quyền địa phương là một hệ thống các quan điểm toàn diện, sâu sắc về bản chất, nguyên tắc tổ chức và phương thức hoạt động của bộ máy công quyền. Trong đó, nổi bật là các luận điểm cốt lõi sau:
Một là, bản chất Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định quyền lực nhà nước không phải là quyền lực tự thân của cơ quan công quyền, mà là sự ủy thác của nhân dân. Người nhấn mạnh: “Các cơ quan của Chính phủ từ toàn quốc cho đến các làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh vác việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống trị của Pháp, Nhật. Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh. Chúng ta phải yêu dân, kính dân thì dân mới yêu ta, kính ta””. Từ bản chất này, mọi hoạt động của chính quyền phải xuất phát từ lợi ích, nguyện vọng của nhân dân và lấy sự hài lòng của nhân dân làm thước đo cao nhất.
Hai là, tổ chức bộ máy tinh gọn, quản lý khoa học, chống quan liêu, lãng phí. Người rất quan tâm đến việc xây dựng một bộ máy hành chính gọn nhẹ nhưng hoạt động có hiệu quả. Người phê phán nghiêm khắc các căn bệnh “đại địa chủ”, “quan cách mạng”, bệnh lười biếng, chuộng hình thức và đặc biệt là tệ “sắp đặt địa vị cho người nhà, người quen” dẫn đến bộ máy phình to, trì trệ. Theo Người, một bộ máy mạnh không phải ở số lượng người đông, mà ở sự tinh giản, năng lực chuyên môn cao và ý thức trách nhiệm gắn với từng vị trí công tác.
Ba là, kết hợp chặt chẽ giữa tính tập trung thống nhất với việc phát huy tính chủ động của địa phương. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, Trung ương phải nắm chắc những vấn đề mang tính chiến lược, vĩ mô, đồng thời phải phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho địa phương. Sự phân cấp này nhằm mục đích phát huy tối đa tinh thần chủ động, sáng tạo, “gần dân, sát dân” của chính quyền cơ sở, giúp giải quyết nhanh chóng, kịp thời các nhu cầu chính đáng của người dân mà không cần phải chờ đợi, đùn đẩy lên cấp trên.
2. Thực tiễn vận dụng sáng tạo tại Đất Sen hồng Đồng Tháp
Nằm ở trung tâm vùng đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Đồng Tháp đã không ngừng tìm tòi, đổi mới phương thức lãnh đạo và quản trị công vụ. Thực hiện các nghị quyết của Trung ương về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả, Đồng Tháp đã có những bước đi vững chắc, sáng tạo, để lại nhiều dấu ấn đậm nét.
Thứ nhất, quyết liệt tinh gọn bộ máy, tối ưu hóa bộ máy chính quyền
Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về một bộ máy tinh giản, giảm bớt đầu mối trung gian, Đồng Tháp đã tập trung rà soát, sắp xếp lại các cơ quan chuyên môn, đơn vị sự nghiệp công lập. Tỉnh đã thực hiện thí điểm và nhân rộng việc sáp nhập các cơ quan có chức năng, nhiệm vụ tương đồng, giảm thiểu tình trạng chồng chéo quyền lực.
Đặc biệt, trong việc vận dụng xây dựng mô hình quản lý hiệu quả, tỉnh chú trọng tăng cường năng lực điều hành trực tiếp, giảm bớt các khâu trung gian không cần thiết, chuyển giao mạnh mẽ thẩm quyền về cho chính quyền cơ sở. Việc tinh gọn không thuần túy là cắt giảm cơ học số lượng nhân sự, mà đi đôi với việc cơ cấu lại đội ngũ công chức, viên chức theo vị trí việc làm. Đồng Tháp kiên quyết thực hiện phương châm “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”; đồng thời, gắn với cơ chế kiểm điểm, đánh giá trách nhiệm, giúp loại bỏ triệt để tâm lý đùn đẩy, né tránh trách nhiệm trong thực thi công vụ.
Thứ hai, đẩy mạnh cải cách hành chính, xây dựng chính quyền “kiến tạo, phục vụ”
Thấm nhuần lời dạy của Bác: “Việc gì có lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc gì có hại cho dân, ta phải hết sức tránh”. Chính quyền Đồng Tháp đã triển khai đồng bộ các giải pháp cắt giảm thủ tục rườm rà. Tỉnh đã thực hiện cắt giảm ít nhất 30% thời gian giải quyết đối với hơn 2.000 thủ tục hành chính, góp phần giảm thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Theo ghi nhận trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, trong 04 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ hài lòng trong xử lý phản ánh, kiến nghị đạt 100%; tỷ lệ hài lòng trong tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính đạt hơn 94%. Người dân không còn thấy chính quyền là cơ quan ban phát cơ chế, mà thực sự là đối tác đồng hành, phục vụ.
Thứ ba, hiện đại hóa quản trị công qua chuyển đổi số toàn diện
Để tư tưởng Hồ Chí Minh về một chính quyền năng động, hiện đại đi vào cuộc sống trong kỷ nguyên số, Đồng Tháp đã tăng tốc thực hiện chiến lược chuyển đổi số quốc gia trên cả ba trụ cột: chính quyền số, kinh tế số và xã hội số.
Tính đến năm 2026, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh đã kết nối thông suốt từ cấp tỉnh đến tận khâu cơ sở. Tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến ăng mạnh, trong 4 tháng đầu năm 2026 đạt gần 94%, và tỷ lệ thanh toán trực tuyến đạt hơn 78%; tỷ lệ số hóa hồ sơ gần 99%; tỷ lệ cấp kết quả điện tử đạt trên 99%. Việc số hóa và công khai quy trình không chỉ giúp người dân tiết kiệm thời gian, công sức di chuyển mà còn là giải pháp hữu hiệu để kiểm soát quyền lực, phòng chống tệ “tham nhũng vặt”, sách nhiễu – một vấn nạn mà sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nghiêm khắc yêu cầu phải tiêu diệt tận gốc.
Thứ tư, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức thấm nhuần đạo đức cách mạng
Cán bộ là cái gốc của mọi công việc. Thấu hiểu sâu sắc định lý này của Người, Đồng Tháp đặc biệt quan tâm đến công tác cán bộ. Tỉnh không chỉ bồi dưỡng về năng lực chuyên môn, tư duy hệ thống mà còn chú trọng giáo dục đạo đức, tác phong làm việc của người cán bộ Đất Sen hồng: thân thiện, lắng nghe, năng động, sáng tạo và trách nhiệm.
Trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo ở Đồng Tháp ngày càng đề cao sự đồng hành, hướng dẫn và chia sẻ trách nhiệm giữa cấp trên với cấp dưới. Người đứng đầu không chỉ giao nhiệm vụ mà còn phải gần cơ sở, sát thực tiễn, cùng tháo gỡ khó khăn và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện. Các phong trào thi đua học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh không còn là những khẩu hiệu chung chung mà được cụ thể hóa bằng hành động. Trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lãnh đạo chính quyền các cấp ở Đồng Tháp chú trọng hướng về cơ sở, trực tiếp nắm tình hình, lắng nghe ý kiến và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong đời sống và sản xuất của người dân. Việc khảo sát, xử lý các vấn đề ngay tại địa bàn, kể cả ở những khu vực sản xuất, tuyến kênh, bờ sông, góp phần đưa hoạt động quản lý nhà nước sát thực tiễn hơn, tăng cường sự gắn bó giữa chính quyền với Nhân dân.
3. Những bài học kinh nghiệm quý báu và định hướng cho giai đoạn mới
Một là, giữ vững và tăng cường sự lãnh đạo tuyệt đối, toàn diện của Tỉnh ủy. Đây là nhân tố quyết định bảo đảm cho bộ máy chính quyền đi đúng định hướng hướng về nhân dân. Sự đồng thuận, thống nhất cao trong Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh đã tạo ra xung lực mạnh mẽ, lan tỏa tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm đến toàn hệ thống chính quyền địa phương.
Hai là, luôn lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Mọi chính sách, quyết sách phân cấp quản lý hay cải cách bộ máy nếu tách rời lợi ích chung của nhân dân thì đều vô nghĩa. Đồng Tháp thành công nhờ biết lắng nghe hơi thở của thực tiễn, biết trân trọng và hiện thực hóa từng góp ý của người dân.
Ba là, kiên trì, nhất quán và không ngừng đổi mới sáng tạo. Xây dựng chính quyền tinh gọn là một quá trình liên tục, chạm đến lợi ích cục bộ của nhiều tổ chức, cá nhân. Do đó, đòi hỏi người đứng đầu phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, phương pháp khoa học, biết kết hợp hài hòa giữa kế thừa và đổi mới, giữa quyết tâm chính trị với lộ trình thực hiện bài bản, chắc chắn.
III. KẾT LUẬN
Trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, yêu cầu về một hệ thống quản trị quốc gia nói chung và chính quyền địa phương nói riêng hiện đại, hiệu năng càng trở nên cấp thiết. Những kết quả đạt được trong việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để xây dựng chính quyền địa phương tinh gọn, phục vụ tại Đồng Tháp là minh chứng sinh động cho sức sống vĩ đại của hệ thống tư duy của Người. Đó cũng là nền tảng vững chắc để Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Đồng Tháp tiếp tục chung sức đồng lòng, xây dựng quê hương Đất Sen hồng ngày càng văn minh, giàu đẹp, nghĩa tình.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Tập I, Tập II, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.
3. Tỉnh ủy Đồng Tháp (2025), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Đồng Tháp lần thứ I (nhiệm kỳ 2025 - 2030).
4. Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp (2025), Báo cáo tổng kết công tác cải cách hành chính và phát triển chính quyền số tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2021 - 2025, phương hướng hành động năm 2026.
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia-Sự thật, Hà Nội, 2011, t.4, tr.21
https://dongthap.gov.vn/vi/web/cong-thong-tin-dtp/tin-tuc/chi-tiet?id=9077191&utm_source=chatgpt.com
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia-Sự thật, Hà Nội, 2011, t.4, tr.64-65
https://www.baodongthap.vn/dong-thap-quyet-tam-tao-chuyen-bien-ro-net-trong-tang-truong-kinh-te-giai-doan-toi-a238603.html?utm_source=chatgpt.com
Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, t.4, tr 51
https://dongthap.gov.vn/web/cong-thong-tin-dtp/tin-tuc/chi-tiet?id=9018124&utm_source=chatgpt.com
https://dongthap.gov.vn/web/cong-thong-tin-dtp/tin-tuc/chi-tiet?id=9018124&utm_source=chatgpt.com