Trường Chính Trị Tỉnh Đồng Tháp
PHÁT HUY GIÁ TRỊ LỊCH SỬ, VĂN HOÁ CỦA KHU DI TÍCH CHIẾN THẮNG RẠCH GẦM - XOÀI MÚT
Nói đến trận thủy chiến Rạch Gầm - Xoài Mút năm 1785 - trận đánh diễn ra đến nay đã 240 năm. Thắng lợi này đến nay vẫn còn vang vọng, in đậm dấu ấn trong trang sử hào hùng chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam. Chiến thắng đã thể hiện ý chí quyết chiến, quyết thắng của quân và dân ta, cùng với tài thao lược, mưu trí trong nghệ thuật quân sự, tổ chức kháng chiến của người Anh hùng áo vải Nguyễn Huệ - Vua Quang Trung đánh bại cuộc tấn công quy mô lớn của quân Xiêm trên đất nước ta.
1. HOÀN CẢNH LỊCH SỬ VÀ DIỄN BIẾN TRẬN THỦY CHIẾN
Thế kỷ XVIII, xã hội phong kiến Việt Nam khủng hoảng sâu sắc, mâu thuẫn giai cấp gay gắt dẫn đến nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân, đỉnh cao là phong trào Tây Sơn (1771). Năm 1784, lợi dụng việc Nguyễn Phúc Ánh cầu viện, vua Xiêm sai hai tướng Chiêu Tăng, Chiêu Sương đem 5 vạn quân tiến vào Gia Định, mưu toan xâm lược nước ta. Trước tình thế đó, Nguyễn Huệ được cử làm Tổng chỉ huy lực lượng Tây Sơn, nhanh chóng tổ chức phản công chiến lược.
Nhận định chính xác ý đồ và đường tiến quân của địch, Nguyễn Huệ chọn đoạn sông Tiền từ Rạch Gầm đến Xoài Mút (dài khoảng 7 km, có cù lao Thới Sơn án ngữ) làm nơi phục kích. Ông bố trí thủy, bộ, pháo binh phối hợp chặt chẽ, tạo thế trận “thiên la địa võng” khép kín. Rạng sáng ngày 20.01.1785, khi đoàn chiến thuyền quân Xiêm – Nguyễn lọt vào trận địa, nghĩa quân Tây Sơn bất ngờ tổng công kích: pháo binh từ bờ và cù lao dội lửa xuống sông, thủy binh khóa đầu chặn đuôi, đánh dồn quân giặc vào vòng vây.
Chỉ trong một ngày chiến đấu, dưới sự chỉ huy mưu lược và quyết đoán của Nguyễn Huệ, nghĩa quân Tây Sơn đã tiêu diệt gần 5 vạn quân Xiêm – Nguyễn, đánh chìm hơn 300 chiến thuyền, làm tan rã hoàn toàn âm mưu xâm lược của quân Xiêm và phe Nguyễn Ánh. Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút trở thành một mốc son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.
2. TẦM VÓC, Ý NGHĨA CỦA CHIẾN THẮNG
Chỉ trong một ngày chiến đấu, dưới sự chỉ huy mưu lược và quyết đoán của Nguyễn Huệ, nghĩa quân Tây Sơn đã tiêu diệt gần 5 vạn quân Xiêm – Nguyễn, đánh chìm hơn 300 chiến thuyền, làm tan rã hoàn toàn âm mưu xâm lược của quân Xiêm và phe Nguyễn Ánh. Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút trở thành một mốc son chói lọi trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc Việt Nam.
Có thể nói, cùng với trận đại phá quân Nam Hán năm 938, trận tiêu diệt quân Nguyên Mông năm 1228 trên sông Bạch Đằng thì Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút là 1 trong 3 trận thủy chiến kiệt xuất nhất của lịch sử dân tộc Việt Nam.
Bởi lẽ, tầm vóc đặc biệt của Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút không phải chỉ là tốc độ và tỷ lệ tiêu diệt đối phương, mà còn là trận quyết chiến chiến lược duy nhất, Tây Sơn đã đè bẹp hoàn toàn ý chí xâm lăng của quân Xiêm. Các sử thần triều Nguyễn đã thừa nhận “Người Xiêm từ sau cuộc bại trận năm Giáp Thìn, miệng tuy nói khoác mà lòng thì sợ Tây Sơn như sợ cọp”.
Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút là một trong những trận thủy chiến lớn nhất và lừng lẫy nhất trong lịch sử nước ta. Lần đầu tiên, nhân dân Nam bộ, trong đó có nhân dân Tiền Giang (nay là tỉnh Đồng Tháp), cùng với quân Tây Sơn, dưới sự lãnh đạo tài ba của Nguyễn Huệ đã đánh bại sự xâm lược hung hãn của quân Xiêm và trừng trị đích đáng hành động “cõng rắn cắn gà nhà” của chúa Nguyễn Phúc Ánh, giữ vững nền độc lập dân tộc và sự toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ thành quả khai hoang của nhân dân Nam bộ, tạo điều kiện để vùng đất này sớm trở thành vựa lúa lớn nhất của đất nước.
Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, một cuộc kháng chiến chống ngoại xâm do giai cấp nông dân đảm nhiệm; đánh dấu một bước ngoặt cơ bản, một sự chuyển biến về chất của phong trào nông dân Tây Sơn, từ cuộc đấu tranh giai cấp đã nhận lãnh sứ mệnh lịch sử vẻ vang đi đầu trong cuộc đấu tranh dân tộc. Do đó, trận thủy chiến Rạch Gầm - Xoài Mút là chiến thắng của chủ nghĩa yêu nước “lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo”, là một trong những chiến công lẫy lừng của nhân dân ta, sánh cùng với Chiến thắng Bạch Đằng, Hàm Tử, Chi Lăng, Ngọc Hồi - Đống Đa… oanh liệt.
3. PHÁT HUY NHỮNG GIÁ TRỊ LỊCH SỬ, VĂN HOÁ CỦA CHIẾN THẮNG RẠCH GẦM - XOÀI MÚT
Bởi lẽ, tầm vóc đặc biệt của Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút không phải chỉ là tốc độ và tỷ lệ tiêu diệt đối phương, mà còn là trận quyết chiến chiến lược duy nhất, Tây Sơn đã đè bẹp hoàn toàn ý chí xâm lăng của quân Xiêm. Các sử thần triều Nguyễn đã thừa nhận “Người Xiêm từ sau cuộc bại trận năm Giáp Thìn, miệng tuy nói khoác mà lòng thì sợ Tây Sơn như sợ cọp”.
Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút là một trong những trận thủy chiến lớn nhất và lừng lẫy nhất trong lịch sử nước ta. Lần đầu tiên, nhân dân Nam bộ, trong đó có nhân dân Tiền Giang (nay là tỉnh Đồng Tháp), cùng với quân Tây Sơn, dưới sự lãnh đạo tài ba của Nguyễn Huệ đã đánh bại sự xâm lược hung hãn của quân Xiêm và trừng trị đích đáng hành động “cõng rắn cắn gà nhà” của chúa Nguyễn Phúc Ánh, giữ vững nền độc lập dân tộc và sự toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, bảo vệ thành quả khai hoang của nhân dân Nam bộ, tạo điều kiện để vùng đất này sớm trở thành vựa lúa lớn nhất của đất nước.
Đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử, một cuộc kháng chiến chống ngoại xâm do giai cấp nông dân đảm nhiệm; đánh dấu một bước ngoặt cơ bản, một sự chuyển biến về chất của phong trào nông dân Tây Sơn, từ cuộc đấu tranh giai cấp đã nhận lãnh sứ mệnh lịch sử vẻ vang đi đầu trong cuộc đấu tranh dân tộc. Do đó, trận thủy chiến Rạch Gầm - Xoài Mút là chiến thắng của chủ nghĩa yêu nước “lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo”, là một trong những chiến công lẫy lừng của nhân dân ta, sánh cùng với Chiến thắng Bạch Đằng, Hàm Tử, Chi Lăng, Ngọc Hồi - Đống Đa… oanh liệt.
Chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút có giá trị lịch sử và văn hóa to lớn, khẳng định tài năng quân sự của Nguyễn Huệ, sức mạnh của quân dân Tây Sơn, và tinh thần yêu nước của dân tộc. Đây là một dấu mốc quan trọng trong lịch sử chống ngoại xâm, đồng thời là một di sản lịch sử và văn hóa của quốc gia.
3.1. Giá trị lịch sử
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút là minh chứng tiêu biểu cho tài năng quân sự kiệt xuất của Nguyễn Huệ, người đã vận dụng nghệ thuật chỉ huy linh hoạt, chọn đúng thời cơ, địa hình, tổ chức lực lượng và hậu cần quy mô lớn, phối hợp chặt chẽ giữa thủy – bộ – pháo binh để đánh tan quân xâm lược Xiêm – Nguyễn mạnh hơn gấp nhiều lần.
Chiến thắng này thể hiện sức mạnh đoàn kết của nghĩa quân Tây Sơn và nhân dân Nam Bộ, phản ánh tinh thần yêu nước, ý chí tự chủ, tự cường và khả năng huy động toàn dân vào sự nghiệp giữ nước. Đây cũng là bước ngoặt của phong trào nông dân Tây Sơn, khi từ đấu tranh giai cấp đã phát triển thành cuộc kháng chiến dân tộc, đảm nhận sứ mệnh lịch sử vẻ vang bảo vệ độc lập Tổ quốc.
Từ chiến thắng ấy, lịch sử để lại nhiều bài học quý báu về tổ chức, chỉ huy, hậu cần và sự phối hợp lực lượng quy mô lớn — những giá trị vẫn còn nguyên ý nghĩa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
Phát huy hào khí Rạch Gầm – Xoài Mút, quân và dân Tiền Giang – Đồng Tháp qua các thời kỳ đã nối tiếp truyền thống anh hùng bằng những chiến công vang dội. Trong Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940, vùng đất Long Hưng đã rực sáng lá cờ đỏ sao vàng đầu tiên – biểu tượng của đại đoàn kết dân tộc và ý chí đấu tranh bất khuất. Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Chiến thắng Ba Rài (1967) trên dòng sông Tiền tiếp tục khẳng định bản lĩnh “Dũng sĩ diệt Mỹ”, làm phá sản chiến thuật “hạm đội nhỏ trên sông” và tiếp nối rạng rỡ tinh thần Rạch Gầm – Xoài Mút năm xưa.
3.2. Giá trị văn hóa
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút là biểu tượng bất diệt của tinh thần yêu nước và ý chí độc lập dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Huệ, quân và dân Tây Sơn đã thể hiện sức mạnh đoàn kết, mưu trí, quả cảm, để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm thức người Việt như một bản hùng ca bất khuất của vùng sông nước Nam Bộ.
Khu di tích Rạch Gầm – Xoài Mút ngày nay trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống, nơi thế hệ trẻ được bồi đắp lòng tự hào dân tộc, tinh thần trách nhiệm với quê hương, đất nước thông qua các hoạt động tham quan, lễ hội, và tái hiện lịch sử. Đây là một minh chứng sống động cho mối liên hệ giữa quá khứ anh hùng và hiện tại phát triển.
Chiến thắng ấy cũng được lưu truyền qua tài sản văn hóa phi vật thể, như thơ vè, ca dao, các trò diễn dân gian, phản ánh sự sáng tạo của nhân dân trong việc gìn giữ ký ức lịch sử. Những câu vè “Rạch Gầm, Xoài Mút, dân ta đánh tan…” hay “Ra oai một trận, muôn đời oai linh” không chỉ ca ngợi chiến công mà còn khắc sâu niềm tin và lòng tự hào dân tộc.
Đặc biệt, Khu di tích Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút (xã Kim Sơn, huyện Châu Thành, Tiền Giang – nay thuộc Đồng Tháp) được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2014, là minh chứng cho giá trị bền vững của chiến công lịch sử. Khu di tích gồm ba hạng mục chính:
Tượng đài Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút: tượng đồng 8 m, 20 tấn, khắc họa Nguyễn Huệ và nghĩa quân Tây Sơn – biểu trưng cho sức mạnh nhân dân và chiến thắng chính nghĩa.
Nhà trưng bày hiện vật và tư liệu lịch sử, giới thiệu quá trình trận thủy chiến, vũ khí, thư tịch, cùng các tranh ghép gốm mô tả “Khẩn hoang – Lập ấp – Trận thủy chiến – Khúc khải hoàn”.
Ngôi nhà cổ Nam Bộ tiêu biểu, nơi lưu giữ các hiện vật gốm, dụng cụ sinh hoạt và không gian thờ tự những anh linh đã hy sinh vì nước.
Với hệ thống giá trị vật thể và phi vật thể phong phú, di tích không chỉ là nơi bảo tồn lịch sử, mà còn là nguồn cảm hứng văn hóa và niềm tự hào tinh thần của nhân dân Tiền Giang – Đồng Tháp trong hành trình dựng xây và phát triển hôm nay.
Trải qua 240 năm, hào khí chiến thắng ấy vẫn là nguồn lực tinh thần to lớn, thôi thúc Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Tiền Giang – Đồng Tháp đoàn kết, sáng tạo, phát huy truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển nhanh và bền vững, góp phần cùng cả nước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam hùng cường trong kỷ nguyên mới./.
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút là minh chứng tiêu biểu cho tài năng quân sự kiệt xuất của Nguyễn Huệ, người đã vận dụng nghệ thuật chỉ huy linh hoạt, chọn đúng thời cơ, địa hình, tổ chức lực lượng và hậu cần quy mô lớn, phối hợp chặt chẽ giữa thủy – bộ – pháo binh để đánh tan quân xâm lược Xiêm – Nguyễn mạnh hơn gấp nhiều lần.
Chiến thắng này thể hiện sức mạnh đoàn kết của nghĩa quân Tây Sơn và nhân dân Nam Bộ, phản ánh tinh thần yêu nước, ý chí tự chủ, tự cường và khả năng huy động toàn dân vào sự nghiệp giữ nước. Đây cũng là bước ngoặt của phong trào nông dân Tây Sơn, khi từ đấu tranh giai cấp đã phát triển thành cuộc kháng chiến dân tộc, đảm nhận sứ mệnh lịch sử vẻ vang bảo vệ độc lập Tổ quốc.
Từ chiến thắng ấy, lịch sử để lại nhiều bài học quý báu về tổ chức, chỉ huy, hậu cần và sự phối hợp lực lượng quy mô lớn — những giá trị vẫn còn nguyên ý nghĩa trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
Phát huy hào khí Rạch Gầm – Xoài Mút, quân và dân Tiền Giang – Đồng Tháp qua các thời kỳ đã nối tiếp truyền thống anh hùng bằng những chiến công vang dội. Trong Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940, vùng đất Long Hưng đã rực sáng lá cờ đỏ sao vàng đầu tiên – biểu tượng của đại đoàn kết dân tộc và ý chí đấu tranh bất khuất. Đến thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, Chiến thắng Ba Rài (1967) trên dòng sông Tiền tiếp tục khẳng định bản lĩnh “Dũng sĩ diệt Mỹ”, làm phá sản chiến thuật “hạm đội nhỏ trên sông” và tiếp nối rạng rỡ tinh thần Rạch Gầm – Xoài Mút năm xưa.
3.2. Giá trị văn hóa
Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút là biểu tượng bất diệt của tinh thần yêu nước và ý chí độc lập dân tộc. Dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Huệ, quân và dân Tây Sơn đã thể hiện sức mạnh đoàn kết, mưu trí, quả cảm, để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm thức người Việt như một bản hùng ca bất khuất của vùng sông nước Nam Bộ.
Khu di tích Rạch Gầm – Xoài Mút ngày nay trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống, nơi thế hệ trẻ được bồi đắp lòng tự hào dân tộc, tinh thần trách nhiệm với quê hương, đất nước thông qua các hoạt động tham quan, lễ hội, và tái hiện lịch sử. Đây là một minh chứng sống động cho mối liên hệ giữa quá khứ anh hùng và hiện tại phát triển.
Chiến thắng ấy cũng được lưu truyền qua tài sản văn hóa phi vật thể, như thơ vè, ca dao, các trò diễn dân gian, phản ánh sự sáng tạo của nhân dân trong việc gìn giữ ký ức lịch sử. Những câu vè “Rạch Gầm, Xoài Mút, dân ta đánh tan…” hay “Ra oai một trận, muôn đời oai linh” không chỉ ca ngợi chiến công mà còn khắc sâu niềm tin và lòng tự hào dân tộc.
Đặc biệt, Khu di tích Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút (xã Kim Sơn, huyện Châu Thành, Tiền Giang – nay thuộc Đồng Tháp) được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2014, là minh chứng cho giá trị bền vững của chiến công lịch sử. Khu di tích gồm ba hạng mục chính:
Tượng đài Chiến thắng Rạch Gầm – Xoài Mút: tượng đồng 8 m, 20 tấn, khắc họa Nguyễn Huệ và nghĩa quân Tây Sơn – biểu trưng cho sức mạnh nhân dân và chiến thắng chính nghĩa.
Nhà trưng bày hiện vật và tư liệu lịch sử, giới thiệu quá trình trận thủy chiến, vũ khí, thư tịch, cùng các tranh ghép gốm mô tả “Khẩn hoang – Lập ấp – Trận thủy chiến – Khúc khải hoàn”.
Ngôi nhà cổ Nam Bộ tiêu biểu, nơi lưu giữ các hiện vật gốm, dụng cụ sinh hoạt và không gian thờ tự những anh linh đã hy sinh vì nước.
Với hệ thống giá trị vật thể và phi vật thể phong phú, di tích không chỉ là nơi bảo tồn lịch sử, mà còn là nguồn cảm hứng văn hóa và niềm tự hào tinh thần của nhân dân Tiền Giang – Đồng Tháp trong hành trình dựng xây và phát triển hôm nay.
Trải qua 240 năm, hào khí chiến thắng ấy vẫn là nguồn lực tinh thần to lớn, thôi thúc Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Tiền Giang – Đồng Tháp đoàn kết, sáng tạo, phát huy truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển nhanh và bền vững, góp phần cùng cả nước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam hùng cường trong kỷ nguyên mới./.
Tác giả bài viết: Tâm Lê
Ý kiến bạn đọc
Danh mục
Thống kê truy cập
- Đang truy cập18
- Hôm nay2,068
- Tháng hiện tại257,073
- Tổng lượt truy cập421,386