Công tác tiếp công dân là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên của các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập; đồng thời là phương thức trực tiếp để lắng nghe, tiếp nhận và giải quyết kịp thời tâm tư, nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Trong quá trình triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, nội dung này gắn chặt với yêu cầu xây dựng, “chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh toàn diện” [6, tr9]; “xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, hiệu lực, hiệu quả” [6, tr9]; bảo đảm pháp luật được thực hiện nghiêm minh, “bảo vệ công lý, quyền con người, quyền công dân” [6, tr9]. Văn kiện Đại hội XIV đồng thời nhấn mạnh việc “phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của Nhân dân, dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh của Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc”[6, tr8]; quán triệt sâu sắc quan điểm “Dân là gốc”, khẳng định “Nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [6, tr8]; “tiếp tục đẩy mạnh xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân” [6, tr9]. Đồng thời, yêu cầu “thắt chặt mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với Nhân dân; phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa và quyền làm chủ của Nhân dân” [7, tr5]. Trên cơ sở đó, đặt ra yêu cầu phải tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác tiếp công dân theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch, hiện đại trong giai đoạn mới
1- Cơ sở chính trị – pháp lý và yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới.
Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định rõ nhiệm vụ “phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân; tăng cường pháp chế, kỷ luật, kỷ cương”. Tinh thần này tiếp tục được nhấn mạnh trong định hướng xây dựng văn kiện trình Đại hội XIV, với yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả thực thi pháp luật, Đặc biệt, Đảng tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán “dân là gốc”, lấy nhân dân làm trung tâm, chủ thể của quá trình phát triển; mọi chủ trương, chính sách phải xuất phát từ lợi ích, nguyện vọng chính đáng của nhân dân, vì hạnh phúc và cuộc sống của nhân dân (Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Báo cáo chính trị,tr. 24–26).
Đặc biệt, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, trong đó nhấn mạnh: bảo đảm, tôn trọng và bảo vệ quyền con người, quyền công dân; nâng cao trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước; kiểm soát chặt chẽ quyền lực.
Công tác tiếp công dân vì vậy không chỉ là hoạt động hành chính thuần túy, mà là một thiết chế quan trọng trong cơ chế bảo đảm quyền công dân, thực hiện dân chủ trực tiếp, tăng cường trách nhiệm giải trình của bộ máy nhà nước.
Về cơ sở pháp lý trực tiếp, hoạt động tiếp công dân được thực hiện theo Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và các văn bản hướng dẫn thi hành. Theo đó, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có trách nhiệm trực tiếp tiếp công dân định kỳ và đột xuất; việc tiếp công dân phải bảo đảm công khai, dân chủ, đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục.
Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, thực hiện Chương trình tổng thể cải cách hành chính giai đoạn 2021–2030 của Chính phủ Việt Nam, công tác tiếp công dân phải được đổi mới theo hướng hiện đại hóa quy trình, tăng cường công khai, minh bạch và ứng dụng công nghệ thông tin.
2- Thực tiễn triển khai và những vấn đề đặt ra.
Thời gian qua, công tác tiếp công dân tại nhiều cơ quan, đơn vị đã có một số chuyển biến nổi bật, tích cực như:
Thứ nhất, lịch tiếp công dân của người đứng đầu được công khai theo quy định, thể hiện trách nhiệm chính trị và trách nhiệm giải trình. Căn cứ Luật Tiếp công dân năm 2013, người đứng đầu cơ quan nhà nước phải trực tiếp tiếp công dân định kỳ và công khai lịch tiếp công dân để nhân dân biết, thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh. Việc công khai này thể hiện trách nhiệm chính trị của người đứng đầu trong việc gần dân, lắng nghe và giải quyết kịp thời những vấn đề bức xúc của nhân dân. Đồng thời, đây cũng là cơ chế bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước trước nhân dân trong hoạt động quản lý hành chính.
Thứ hai, cơ sở vật chất phục vụ tiếp công dân từng bước được quan tâm đầu tư.
Thứ ba, công tác phân loại, xử lý đơn thư được thực hiện tương đối chặt chẽ, giảm dần tình trạng tồn đọng kéo dài. Công tác tiếp nhận, phân loại và xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân được các cơ quan, đơn vị thực hiện ngày càng chặt chẽ, đúng quy trình và đúng thẩm quyền theo quy định của Luật Khiếu nại năm 2011, Luật Tố cáo năm 2018 và Luật Tiếp công dân năm 2013. Các đơn thư sau khi tiếp nhận đều được kiểm tra, phân loại rõ nội dung (khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh), xác định đúng cơ quan có thẩm quyền giải quyết, từ đó kịp thời thụ lý, chuyển đơn hoặc hướng dẫn công dân theo quy định. Nhờ thực hiện nghiêm quy trình này, nhiều địa phương và cơ quan đã từng bước khắc phục tình trạng xử lý chậm, đơn thư tồn đọng kéo dài, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại, tố cáo, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước.
Những kết quả này góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân, giữ vững ổn định chính trị – xã hội từ cơ sở, phù hợp với tinh thần xây dựng nền hành chính phục vụ mà các văn kiện của Đảng đã xác định.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một số tồn tại cần quan tâm, nghiên cứu và khắc phục:
Một là, một số vụ việc phức tạp, kéo dài, liên quan nhiều cấp, nhiều lĩnh vực. Thực tế cho thấy nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo phát sinh trong các lĩnh vực nhạy cảm như quản lý, sử dụng đất đai; bồi thường, giải phóng mặt bằng; tái định cư khi triển khai các dự án phát triển kinh tế – xã hội. Các vụ việc này thường phải áp dụng đồng thời nhiều quy định pháp luật như Luật Đất đai năm 2013, Luật Khiếu nại năm 2011 và Luật Tố cáo năm 2018, nên quá trình xác minh, rà soát hồ sơ và giải quyết thường mất nhiều thời gian. Bên cạnh đó, nhiều vụ việc phát sinh từ cơ sở nhưng sau đó tiếp tục khiếu nại qua nhiều cấp, đồng thời liên quan đến các lĩnh vực như đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường…, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều cơ quan chuyên môn, vì vậy việc giải quyết đôi khi còn kéo dài.
Hai là, kỹ năng đối thoại, xử lý tình huống của một bộ phận cán bộ còn hạn chế;
Ba là, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đơn thư chưa đồng bộ, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyển đổi số.
Những hạn chế này nếu không được khắc phục kịp thời sẽ ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và niềm tin của Nhân dân – vấn đề được đặc biệt quan tâm trong định hướng của Đại hội XIV.
3- Nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới.
Trên cơ sở đánh giá những kết quả đạt được và thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, bất cập còn tồn tại, có thể khẳng định rằng việc nâng cao hiệu quả công tác tiếp công dân trong giai đoạn hiện nay không chỉ là yêu cầu mang tính kỹ thuật, nghiệp vụ, mà là yêu cầu chính trị – pháp lý gắn với nhiệm vụ xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tăng cường kiểm soát quyền lực và nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân theo tinh thần Nghị quyết số 27-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam và định hướng chuẩn bị, triển khai Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Trong bối cảnh yêu cầu về minh bạch, trách nhiệm giải trình và chuyển đổi số ngày càng cao, công tác tiếp công dân cần được tiếp cận theo hướng tổng thể, đồng bộ, từ hoàn thiện thể chế, chuẩn hóa quy trình đến nâng cao chất lượng đội ngũ và hiện đại hóa phương thức quản lý. Từ yêu cầu đó, một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm có thể nghiên cứu và thực hiện trong thời gian tới như sau:
Thứ nhất, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu – thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 27-NQ/TW.
Người đứng đầu phải trực tiếp tiếp công dân theo định kỳ; chủ động đối thoại, giải quyết dứt điểm vụ việc thuộc thẩm quyền. Việc tiếp công dân cần gắn với trách nhiệm giải trình và đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ hằng năm.
Đây là biểu hiện cụ thể của yêu cầu kiểm soát quyền lực, tăng cường trách nhiệm cá nhân trong thực thi công vụ.
Thứ hai, chuẩn hóa quy trình, bảo đảm thượng tôn pháp luật.
Thực hiện nghiêm quy trình tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn thư; bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng thời hạn. Mọi kết luận, trả lời phải có căn cứ pháp lý rõ ràng, hạn chế tình trạng trả lời hình thức hoặc né tránh trách nhiệm.
Tinh thần “thượng tôn Hiến pháp và pháp luật” – nội dung xuyên suốt trong các văn kiện Đại hội – cần được cụ thể hóa ngay trong từng buổi tiếp công dân.
Thứ ba, xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, kỹ năng và đạo đức công vụ
Cán bộ tiếp công dân phải nắm vững pháp luật, có kỹ năng lắng nghe, phân tích, thuyết phục; giữ thái độ chuẩn mực, tôn trọng công dân. Đồng thời, phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, không né tránh, không đùn đẩy trách nhiệm.
Việc thực hiện tốt công tác tiếp công dân cũng là giải pháp phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực từ sớm, từ xa – phù hợp với chủ trương của Đảng về xây dựng bộ máy trong sạch, vững mạnh.
Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác tiếp công dân
Tăng cường số hóa hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu quản lý đơn thư; công khai tiến độ giải quyết theo quy định; ứng dụng phần mềm theo dõi, thống kê, phân tích dữ liệu phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.
Đây là bước cụ thể hóa định hướng phát triển chính phủ số, xã hội số, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân trong giai đoạn mới.
Thứ năm, gắn công tác tiếp công dân với nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ.
Đối với các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, việc cập nhật nội dung về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo cần gắn với tinh thần các nghị quyết mới của Đảng; chú trọng rèn luyện kỹ năng thực hành, kỹ năng đối thoại, xử lý tình huống phức tạp.
Thông qua đào tạo, bồi dưỡng, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng, vừa chuyên”, đủ năng lực đáp ứng yêu cầu quản trị công hiện đại trong thời kỳ thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV.
4- Kết luận
Công tác tiếp công dân là một thiết chế quan trọng trong bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, tăng cường trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực nhà nước. Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, việc nâng cao hiệu quả công tác tiếp công dân cần được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục và có tính chiến lược. Thực hiện tốt công tác tiếp công dân không chỉ góp phần giải quyết kịp thời khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh, mà còn củng cố niềm tin của Nhân dân, xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, minh bạch, liêm chính và phục vụ.
Tài liệu tham khảo
- Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII trình Đại hội XIV.
- Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới.
- Bảo Anh 2025, “Giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp công dân cấp xã: Chuyên gia nói gì?”, https://thanhtra.com.vn/tiep-cong-dan-694F0F687/bai-3-giai-phap-nang-cao-hieu-qua-tiep-cong-dan-cap-xa-chuyen-gia-noi-gi-fd59c112b.html. Truy cập ngày 02/02/2026.
- Đan Anh 2026, “Đồng Tháp báo cáo công tác tiếp công dân phục vụ đại hội Đảng”, https://thanhtra.com.vn/khieu-nai-to-cao-AAE7E0F0E/dong-thap-bao-cao-cong-tac-tiep-cong-dan-phuc-vu-dai-hoi-dang-fd5a097b9.html. Truy cập ngày 02/02/2026.
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội XIII.
- Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội XIV. https://xdcs.cdnchinhphu.vn/446259493575335936/2026/2/6/nq-dh14-060226-1770387463047477876530-1-1770390530829122227961.pdf. Truy cập ngày 21/3/2026.
- Đỗ Văn Nhân - Thanh tra tỉnh Quảng Ngãi 2025, “Nâng cao vai trò tiếp công dân khi tổ chức mô hình chính quyền địa phương 02 cấp”, https://moj.gov.vn/qt/tintuc/Pages/nghien-cuu-trao-doi.aspx?ItemID=2785. Truy cập ngày 11/02/2026.
- Minh Đăng 2025, “Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo”, https://dongnai.gov.vn/vi/wcag/Tin-chi-dao-dieu-hanh/nang-cao-chat-luong-hieu-qua-cong-tac-tiep-cong-dan-giai-quyet-khieu-nai-to-cao-10762.html. Truy cập ngày 11/02/2025
- Quốc hội (2011), Luật Khiếu nại.
- Quốc hội (2013), Luật Tiếp Công dân.
- Quốc hội (2018), Luật Tố cáo.
- Quốc hội (2025), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Tiếp công dân năm 2013, luật Khiếu nại năm 2011 và luật Tố cáo năm 2018.