Trường Chính Trị Tỉnh Đồng Tháp
CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VĂN HÓA CÔNG VỤ CỦA CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC TRONG BỐI CẢNH CHUYỂN ĐỔI SỐ
Xây dựng văn hóa công vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức (CB, CC, VC) là xây dựng con người văn hóa với các phẩm chất nổi trội về chính trị, đạo đức, học vấn, năng lực, trách nhiệm, có thái độ cầu tiến, hợp tác vì lợi ích chung và đặc biệt là tư duy văn hóa trong ứng xử với người dân, với công việc và với tổ chức. Trong bối cảnh chuyển đổi số ở khu vực công, văn hóa công vụ không chỉ chịu tác động của các yếu tố truyền thống mà còn bị chi phối mạnh bởi các yếu tố khác như công nghệ và môi trường số. Để góp phần xây dựng hoàn thiện văn hóa công vụ cho CB, CC, VC bài viết nêu các yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa công vụ trong bối cảnh hệ thống chính trị đang đẩy mạnh chuyển đổi số và đề ra các giải pháp để thực hiện tốt nội dung này.
1. Văn hóa công vụ
Văn hoá công vụ là biểu hiện của tinh thần nhân văn trong quá trình xử lý các mối quan hệ giữa cơ quan công quyền với tổ chức và công dân, hướng tới mục tiêu thúc đẩy sự phát triển và tiến bộ xã hội, lấy phục vụ Nhân dân làm trung tâm. Văn hoá công vụ góp phần hình thành phong cách ứng xử và lề lối làm việc chuẩn mực của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; đồng thời bảo đảm các yêu cầu về tính chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch và hiệu quả trong thực thi nhiệm vụ. Qua đó, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu phục vụ Nhân dân và xã hội trong bối cảnh hiện nay. Biểu hiện của văn hóa công vụ được thể hiện trong công tác tổ chức và điều hành; chứa đựng hành vi ứng xử văn hóa đa dạng, phong phú, có ảnh hưởng tới năng suất lao động lãnh đạo, quản lý, tới hiệu quả hoạt động của tập thể. Theo Đề án Văn hóa công vụ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1847/QĐ-TTg, ngày 27/12/2018, văn hoá công vụ bao gồm các nội dung như: tinh thần, thái độ làm việc của CB, CC, VC; chuẩn mực giao tiếp, ứng xử của CB, CC, VC; chuẩn mực về đạo đức, lối sống của CB, CC, VC; trang phục của CB, CC, VC. Mục tiêu cơ bản để xây dựng và nâng cao văn hóa công vụ là góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, trách nhiệm, minh bạch, hiệu quả, vì Nhân dân phục vụ. Ngoài ra, văn hóa công vụ còn là một trong những tiêu chí để khẳng định chất lượng của đội ngũ CB, CC, VC trong tổ chức. Thực hiện tốt văn hóa công vụ còn thể hiện phẩm chất đạo đức, năng lực cá nhân của CB,CC,VC và duy trì hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước trên con đường phát triển bền vững.
2. Bối cảnh chuyển đổi số
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, môi trường số là một thành tố quan trọng của đời sống kinh tế – xã hội, làm thay đổi sâu sắc phương thức tổ chức và vận hành của các cơ quan, tổ chức cũng như cách thức con người tương tác với nhau. Môi trường số là nơi các hoạt động quản lý, giao tiếp, trao đổi thông tin và cung cấp dịch vụ được thực hiện thông qua các nền tảng số, hệ thống dữ liệu và các công cụ trực tuyến.
Đối với khu vực công hiện nay môi trường số không chỉ đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động quản lý nhà nước mà còn tạo ra một bối cảnh làm việc dựa trên cơ sở dữ liệu, nền tảng số và các quy trình thao tác trực tuyến. Trong môi trường này, thông tin được số hóa, lưu trữ và chia sẻ nhanh chóng; các thủ tục hành chính được thực hiện trên các hệ thống trực tuyến; việc quản lý, điều hành được hỗ trợ bởi các hệ thống quản lý văn bản điện tử, cơ sở dữ liệu, dịch vụ công trực tuyến. Sự hình thành và phát triển của môi trường số đã làm thay đổi căn bản phương thức hoạt động của nền hành chính nhà nước. Từ mô hình quản lý truyền thống chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy tờ và quy trình thủ công, các cơ quan nhà nước đang từng bước chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Trong cơ quan nhà nước, chuyển đổi số là quá trình sử dụng công nghệ số để thay đổi cách thức hoạt động của các cơ quan nhà nước. Chủ trương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ được cụ thể bằng nhiều văn bản, trong đó có Quyết định 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 – 2025, tầm nhìn 2030. Nghị định số 42/2022 NĐ -CP ngày 24/6/2022 của Chính phủ quy định về việc cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến của cơ quan nhà nước trên môi trường mạng. Quá trình này nhằm giảm phụ thuộc vào giấy tờ, tăng tính minh bạch và khả năng giám sát nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch, rút ngắn thời gian giải quyết công việc và cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Như vậy, bối cảnh chuyển đổi số chính là môi trường phát triển mới, nơi công nghệ số đóng vai trò là trung tâm, buộc các tổ chức và cá nhân phải thay đổi tư duy, phương thức làm việc và cách thức tương tác để thích ứng và phát triển.
2.3. Những tác động của chuyển đổi số đến văn hóa công vụ
Trong bối cảnh chuyển đổi số hoạt động quản lý nhà nước, văn hóa công vụ của công chức, viên chức chịu sự tác động của nhiều yếu tố mới liên quan đến công nghệ, phương thức quản trị và môi trường làm việc số. Các yếu tố này có thể tạo ra tác động tích cực giúp nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch; nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn tác động tiêu cực nếu quản lý và sử dụng không phù hợp. Có thể khái quát các yếu tố tác động như sau:
2.3.1. Tác động tích cực của chuyển đổi số đến văn hóa công vụ
Thứ nhất, về tinh thần, thái độ làm việc.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thống quản lý văn bản điện tử, cổng dịch vụ công trực tuyến trong quản lý nhà nước đã làm thay đổi phương thức làm việc của cán bộ, công chức, viên chức giúp chuẩn hóa quy trình xử lý công việc, giảm thủ tục trung gian. Tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của công chức, viên chức vì mọi hoạt động đều được lưu trên hệ thống (email, phần mềm quản lý hồ sơ…) giúp dễ dàng truy vết, kiểm tra và giám sát quá trình thực hiện công việc. Điều này làm cho cán bộ, công chức, viên chức phải có tinh thần cầu thị không ngừng học hỏi, nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin. Bên cạnh đó, cần phải điều chỉnh tác phong làm việc khoa học hơn; xử lý công việc nhanh chóng, chính xác, phù hợp với chuẩn mực văn hóa công vụ hiện đại.
Thứ hai, về chuẩn mực giao tiếp, ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức. trong thực thi công vụ.
Môi trường số yêu cầu các hoạt động trao đổi, xử lý công việc thông qua các nền tảng như: thư điện tử công vụ, hệ thống quản lý văn bản, cổng dịch vụ công trực tuyến; các hoạt động giao tiếp trong môi trường số sẽ được lưu trữ trên hệ thống. Do đó, CB, CC, VC cần trau dồi kỹ năng giao tiếp trực tuyến; sử dụng ngôn ngữ cần rõ ràng, chuẩn mực, đúng quy định. Việc này giúp cải thiện thái độ phục vụ, tăng tính thân thiện, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công một cách hiệu quả... Trong môi trường số, các hoạt động quản lý nhà nước như: xử lý thông tin, trao đổi công việc dựa trên cơ sở dữ liệu, quy trình điện tử và những chuẩn mực được thiết lập sẵn. Điều này giúp giảm bớt yếu tố cảm tính trong giao tiếp, hạn chế các hành vi ứng xử thiếu chuẩn mực, đồng thời tạo ra phong cách làm việc khoa học, khách quan và thống nhất. Góp phần hình thành phong cách giao tiếp chuyên nghiệp, tôn trọng tổ chức và công dân. Từ đó, chuẩn mực giao tiếp công vụ ngày càng được hoàn thiện theo hướng hiện đại, phù hợp với yêu cầu quản trị công trong thời đại số.
Thứ ba, chuẩn mực về đạo đức, lối sống của cán bộ, công chức, viên chức trong môi trường số.
Trước tiên cần thực hiện theo quy định của nhà nước về bảo mật dữ liệu, quy tắc ứng xử trên môi trường mạng, sử dụng hệ thống số. Tăng tính trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp khi thực thi nhiệm vụ. Khi các thao tác thực thi nhiệm vụ đều được ghi nhận trên hệ thống khiến cán bộ, công chức, viên chức có sự cẩn trọng, đảm bảo đúng quy định, đúng thẩm quyền. Từ đó, góp phần hình thành tác phong làm việc kỷ luật, chuẩn mực hơn, hạn chế các hành vi tiêu cực như nhũng nhiễu, gây phiền hà. Người dân có thể thông qua dịch vụ công trực tuyến, nền tảng số phản ánh kiến nghị của mình giúp đánh giá trực tiếp chất lượng phục vụ của CB, CC, VC. Với sự giám sát của Nhân dân làm cho đội ngũ công chức, viên chức phải nâng cao thái độ phục vụ, giữ gìn hình ảnh, tác phong chuẩn mực, từ đó củng cố đạo đức công vụ gắn với tinh thần phục vụ Nhân dân. Bên cạnh đó, môi trường số còn mở ra nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, tài liệu, đào tạo trực tuyến và các nguồn thông tin đa dạng. Điều này khuyến khích CB, CC, VC không ngừng học tập nâng cao trình độ, rèn luyện phẩm chất đạo đức và hoàn thiện bản thân, góp phần xây dựng lối sống tích cực, cầu thị và tiến bộ.
2.3.2. Tác động tiêu cực của chuyển đổi số đến văn hóa công vụ
Một là, về tinh thần, thái độ làm việc: Trong quản lý nhà nước, nếu hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, thường xuyên lỗi hoặc quá tải sẽ làm cho CB, CC, VC có tâm lý ngại sử dụng công nghệ, ảnh hưởng đến hiệu quả công việc. Việc chia sẻ thông tin qua các nền tảng có thể dẫn đến nguy cơ lộ lọt thông tin nếu CB, CC, VC không tuân thủ đúng quy định về bảo mật. Sự lơ là, mất cảnh giác có thể dẫn đến những sai sót trong quá trình trao đổi dữ liệu hoặc thông tin công vụ, từ đó ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan nhà nước và chuẩn mực nghề nghiệp.
Hai là, về chuẩn mực giao tiếp, ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức. Môi trường số cũng có thể tạo ra một số tác động tiêu cực đến chuẩn mực giao tiếp, ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình thực thi công vụ. Cụ thể như việc trao đổi thông tin thường diễn ra nhanh chóng thông qua email, tin nhắn hoặc các nền tảng trực tuyến, điều này có thể dẫn đến việc sử dụng ngôn ngữ chưa đúng văn phong, ngắn gọn quá mức, hoặc không tuân thủ quy tắc giao tiếp hành chính có thể làm giảm tính trang trọng và chuẩn mực của giao tiếp công vụ. Khi giao tiếp chủ yếu thông qua các nền tảng trực tuyến, việc truyền tải cảm xúc, sự đồng cảm bị hạn chế khiến quá trình giao tiếp trở nên khô cứng, thiếu linh hoạt và làm giảm sự gần gũi giữa cơ quan nhà nước với người dân. Việc phụ thuộc nhiều vào các phương tiện giao tiếp số có thể khiến một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức giảm dần kỹ năng giao tiếp trực tiếp, kỹ năng lắng nghe và xử lý tình huống trong thực tiễn. Những tác động này nếu không được kiểm soát tốt có thể ảnh hưởng đến hình ảnh và hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước.
Ba là, chuẩn mực về đạo đức, lối sống của CB, CC, VC trong môi trường số có thể gặp phải những tác động tiêu cực như sau: tình trạng lạm dụng mạng xã hội trong giờ làm việc, chia sẻ thông tin cá nhân hoặc quan điểm không phù hợp với vị trí công vụ. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính kỷ luật, tác phong làm việc và uy tín của cơ quan nhà nước. CB, CC, VC thường xuyên tiếp cận và xử lý lượng lớn dữ liệu và thông tin, nếu chưa chuẩn mực về đạo đức có thể xảy ra hành vi tiết lộ thông tin nội bộ, sử dụng dữ liệu công vụ vào mục đích cá nhân hoặc thiếu trách nhiệm trong bảo mật thông tin, gây ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước và niềm tin của người dân. Việc ứng dụng công nghệ số khiến quá trình xử lý công việc diễn ra nhanh hơn, yêu cầu phản hồi liên tục và làm việc trực tuyến ngoài giờ hành chính. Điều này có thể tạo ra áp lực công việc kéo dài, khó tách biệt giữa công việc và đời sống cá nhân, dẫn đến tình trạng căng thẳng, mệt mỏi, ảnh hưởng đến lối sống và thái độ làm việc.
3. Phương hướng hoàn thiện văn hóa công vụ trong môi trường số
Trong bối cảnh chuyển đổi số của khu vực công, việc xây dựng văn hóa công vụ hiện đại không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước mà còn góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, minh bạch và phục vụ người dân tốt hơn. Để làm được điều đó cần thực hiện một số giải pháp cơ bản như sau:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế về văn hóa công vụ trong môi trường số. Tiếp tục hoàn thiện các quy định cụ thể về ứng xử công vụ trên môi trường mạng, sử dụng dữ liệu số, bảo mật thông tin và trách nhiệm giải trình điện tử. Mỗi cơ quan, đơn vị cần ban hành quy trình làm việc điện tử, hồ sơ số, ký số và lưu trữ số; bổ sung các tiêu chí đánh giá văn hóa công vụ gắn với hiệu quả sử dụng công nghệ và chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến.
Thứ hai, nâng cao năng lực số và đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức. Cán bộ, công chức, viên chức là yếu tố quyết định trong việc hình thành và phát triển văn hóa công vụ trong môi trường số. Do đó, cần bồi dưỡng kỹ năng làm việc, kỹ năng quản lý dữ liệu trên nền tảng số cho cán bộ, công chức. Song song đó, cần kết hợp giữa nâng cao năng lực chuyên môn với thực hiện đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ nhân dân.
Thứ ba, phát triển hạ tầng số và môi trường làm việc số trong cơ quan nhà nước. Hạ tầng công nghệ là điều kiện quan trọng để thực hiện văn hóa công vụ trong môi trường số. Cần tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, nâng cấp hệ thống quản lý văn bản điện tử, cơ sở dữ liệu dùng chung và các nền tảng làm việc số. Tăng cường bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình thực thi công vụ.
Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá việc thực hiện văn hóa công vụ. Ứng dụng công nghệ số trong theo dõi, đánh giá hiệu quả làm việc của cán bộ, công chức. Phát huy vai trò giám sát của người dân và doanh nghiệp thông qua các nền tảng phản ánh, kiến nghị trực tuyến. Kịp thời khen thưởng các tập thể, cá nhân thực hiện tốt và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm chuẩn mực công vụ.
Thứ năm, xây dựng văn hóa phục vụ người dân và doanh nghiệp trên nền tảng số. Để làm được điều đó, cần thực hiện phương châm lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận các dịch vụ hành chính. Tăng cường tương tác, tiếp nhận phản hồi của người dân để cải thiện chất lượng hoạt động của cơ quan nhà nước, nâng cao chất lượng phục vụ xã hội.
Tóm lại, các yếu tố tác động đến văn hóa công cụ trong bối cảnh chuyển đổi số vừa mang tính tích cực, vừa có những hạn chế. Để hoàn thiện văn hóa công vụ trong môi trường số đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa các giải pháp, sự đồng lòng thực hiện trong hệ thống chính trị và đây còn là quá trình rèn luyện lâu dài của CB, CC, VC. Qua đó, góp phần xây dựng nền hành chính Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của xã hội trong thời đại số.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Văn hóa công vụ
Văn hoá công vụ là biểu hiện của tinh thần nhân văn trong quá trình xử lý các mối quan hệ giữa cơ quan công quyền với tổ chức và công dân, hướng tới mục tiêu thúc đẩy sự phát triển và tiến bộ xã hội, lấy phục vụ Nhân dân làm trung tâm. Văn hoá công vụ góp phần hình thành phong cách ứng xử và lề lối làm việc chuẩn mực của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức; đồng thời bảo đảm các yêu cầu về tính chuyên nghiệp, trách nhiệm, năng động, minh bạch và hiệu quả trong thực thi nhiệm vụ. Qua đó, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu phục vụ Nhân dân và xã hội trong bối cảnh hiện nay. Biểu hiện của văn hóa công vụ được thể hiện trong công tác tổ chức và điều hành; chứa đựng hành vi ứng xử văn hóa đa dạng, phong phú, có ảnh hưởng tới năng suất lao động lãnh đạo, quản lý, tới hiệu quả hoạt động của tập thể. Theo Đề án Văn hóa công vụ được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1847/QĐ-TTg, ngày 27/12/2018, văn hoá công vụ bao gồm các nội dung như: tinh thần, thái độ làm việc của CB, CC, VC; chuẩn mực giao tiếp, ứng xử của CB, CC, VC; chuẩn mực về đạo đức, lối sống của CB, CC, VC; trang phục của CB, CC, VC. Mục tiêu cơ bản để xây dựng và nâng cao văn hóa công vụ là góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, trách nhiệm, minh bạch, hiệu quả, vì Nhân dân phục vụ. Ngoài ra, văn hóa công vụ còn là một trong những tiêu chí để khẳng định chất lượng của đội ngũ CB, CC, VC trong tổ chức. Thực hiện tốt văn hóa công vụ còn thể hiện phẩm chất đạo đức, năng lực cá nhân của CB,CC,VC và duy trì hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước trên con đường phát triển bền vững.
2. Bối cảnh chuyển đổi số
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, môi trường số là một thành tố quan trọng của đời sống kinh tế – xã hội, làm thay đổi sâu sắc phương thức tổ chức và vận hành của các cơ quan, tổ chức cũng như cách thức con người tương tác với nhau. Môi trường số là nơi các hoạt động quản lý, giao tiếp, trao đổi thông tin và cung cấp dịch vụ được thực hiện thông qua các nền tảng số, hệ thống dữ liệu và các công cụ trực tuyến.
Đối với khu vực công hiện nay môi trường số không chỉ đơn thuần là việc ứng dụng công nghệ vào hoạt động quản lý nhà nước mà còn tạo ra một bối cảnh làm việc dựa trên cơ sở dữ liệu, nền tảng số và các quy trình thao tác trực tuyến. Trong môi trường này, thông tin được số hóa, lưu trữ và chia sẻ nhanh chóng; các thủ tục hành chính được thực hiện trên các hệ thống trực tuyến; việc quản lý, điều hành được hỗ trợ bởi các hệ thống quản lý văn bản điện tử, cơ sở dữ liệu, dịch vụ công trực tuyến. Sự hình thành và phát triển của môi trường số đã làm thay đổi căn bản phương thức hoạt động của nền hành chính nhà nước. Từ mô hình quản lý truyền thống chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy tờ và quy trình thủ công, các cơ quan nhà nước đang từng bước chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.
Trong cơ quan nhà nước, chuyển đổi số là quá trình sử dụng công nghệ số để thay đổi cách thức hoạt động của các cơ quan nhà nước. Chủ trương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ được cụ thể bằng nhiều văn bản, trong đó có Quyết định 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022 – 2025, tầm nhìn 2030. Nghị định số 42/2022 NĐ -CP ngày 24/6/2022 của Chính phủ quy định về việc cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến của cơ quan nhà nước trên môi trường mạng. Quá trình này nhằm giảm phụ thuộc vào giấy tờ, tăng tính minh bạch và khả năng giám sát nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân, doanh nghiệp. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, tăng tính minh bạch, rút ngắn thời gian giải quyết công việc và cải thiện chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Như vậy, bối cảnh chuyển đổi số chính là môi trường phát triển mới, nơi công nghệ số đóng vai trò là trung tâm, buộc các tổ chức và cá nhân phải thay đổi tư duy, phương thức làm việc và cách thức tương tác để thích ứng và phát triển.
2.3. Những tác động của chuyển đổi số đến văn hóa công vụ
Trong bối cảnh chuyển đổi số hoạt động quản lý nhà nước, văn hóa công vụ của công chức, viên chức chịu sự tác động của nhiều yếu tố mới liên quan đến công nghệ, phương thức quản trị và môi trường làm việc số. Các yếu tố này có thể tạo ra tác động tích cực giúp nâng cao tính chuyên nghiệp, minh bạch; nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn tác động tiêu cực nếu quản lý và sử dụng không phù hợp. Có thể khái quát các yếu tố tác động như sau:
2.3.1. Tác động tích cực của chuyển đổi số đến văn hóa công vụ
Thứ nhất, về tinh thần, thái độ làm việc.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin, hệ thống quản lý văn bản điện tử, cổng dịch vụ công trực tuyến trong quản lý nhà nước đã làm thay đổi phương thức làm việc của cán bộ, công chức, viên chức giúp chuẩn hóa quy trình xử lý công việc, giảm thủ tục trung gian. Tăng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của công chức, viên chức vì mọi hoạt động đều được lưu trên hệ thống (email, phần mềm quản lý hồ sơ…) giúp dễ dàng truy vết, kiểm tra và giám sát quá trình thực hiện công việc. Điều này làm cho cán bộ, công chức, viên chức phải có tinh thần cầu thị không ngừng học hỏi, nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin. Bên cạnh đó, cần phải điều chỉnh tác phong làm việc khoa học hơn; xử lý công việc nhanh chóng, chính xác, phù hợp với chuẩn mực văn hóa công vụ hiện đại.
Thứ hai, về chuẩn mực giao tiếp, ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức. trong thực thi công vụ.
Môi trường số yêu cầu các hoạt động trao đổi, xử lý công việc thông qua các nền tảng như: thư điện tử công vụ, hệ thống quản lý văn bản, cổng dịch vụ công trực tuyến; các hoạt động giao tiếp trong môi trường số sẽ được lưu trữ trên hệ thống. Do đó, CB, CC, VC cần trau dồi kỹ năng giao tiếp trực tuyến; sử dụng ngôn ngữ cần rõ ràng, chuẩn mực, đúng quy định. Việc này giúp cải thiện thái độ phục vụ, tăng tính thân thiện, hỗ trợ người dân tiếp cận dịch vụ công một cách hiệu quả... Trong môi trường số, các hoạt động quản lý nhà nước như: xử lý thông tin, trao đổi công việc dựa trên cơ sở dữ liệu, quy trình điện tử và những chuẩn mực được thiết lập sẵn. Điều này giúp giảm bớt yếu tố cảm tính trong giao tiếp, hạn chế các hành vi ứng xử thiếu chuẩn mực, đồng thời tạo ra phong cách làm việc khoa học, khách quan và thống nhất. Góp phần hình thành phong cách giao tiếp chuyên nghiệp, tôn trọng tổ chức và công dân. Từ đó, chuẩn mực giao tiếp công vụ ngày càng được hoàn thiện theo hướng hiện đại, phù hợp với yêu cầu quản trị công trong thời đại số.
Thứ ba, chuẩn mực về đạo đức, lối sống của cán bộ, công chức, viên chức trong môi trường số.
Trước tiên cần thực hiện theo quy định của nhà nước về bảo mật dữ liệu, quy tắc ứng xử trên môi trường mạng, sử dụng hệ thống số. Tăng tính trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp khi thực thi nhiệm vụ. Khi các thao tác thực thi nhiệm vụ đều được ghi nhận trên hệ thống khiến cán bộ, công chức, viên chức có sự cẩn trọng, đảm bảo đúng quy định, đúng thẩm quyền. Từ đó, góp phần hình thành tác phong làm việc kỷ luật, chuẩn mực hơn, hạn chế các hành vi tiêu cực như nhũng nhiễu, gây phiền hà. Người dân có thể thông qua dịch vụ công trực tuyến, nền tảng số phản ánh kiến nghị của mình giúp đánh giá trực tiếp chất lượng phục vụ của CB, CC, VC. Với sự giám sát của Nhân dân làm cho đội ngũ công chức, viên chức phải nâng cao thái độ phục vụ, giữ gìn hình ảnh, tác phong chuẩn mực, từ đó củng cố đạo đức công vụ gắn với tinh thần phục vụ Nhân dân. Bên cạnh đó, môi trường số còn mở ra nhiều cơ hội tiếp cận tri thức, tài liệu, đào tạo trực tuyến và các nguồn thông tin đa dạng. Điều này khuyến khích CB, CC, VC không ngừng học tập nâng cao trình độ, rèn luyện phẩm chất đạo đức và hoàn thiện bản thân, góp phần xây dựng lối sống tích cực, cầu thị và tiến bộ.
2.3.2. Tác động tiêu cực của chuyển đổi số đến văn hóa công vụ
Một là, về tinh thần, thái độ làm việc: Trong quản lý nhà nước, nếu hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, thường xuyên lỗi hoặc quá tải sẽ làm cho CB, CC, VC có tâm lý ngại sử dụng công nghệ, ảnh hưởng đến hiệu quả công việc. Việc chia sẻ thông tin qua các nền tảng có thể dẫn đến nguy cơ lộ lọt thông tin nếu CB, CC, VC không tuân thủ đúng quy định về bảo mật. Sự lơ là, mất cảnh giác có thể dẫn đến những sai sót trong quá trình trao đổi dữ liệu hoặc thông tin công vụ, từ đó ảnh hưởng đến uy tín của cơ quan nhà nước và chuẩn mực nghề nghiệp.
Hai là, về chuẩn mực giao tiếp, ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức. Môi trường số cũng có thể tạo ra một số tác động tiêu cực đến chuẩn mực giao tiếp, ứng xử của cán bộ, công chức, viên chức trong quá trình thực thi công vụ. Cụ thể như việc trao đổi thông tin thường diễn ra nhanh chóng thông qua email, tin nhắn hoặc các nền tảng trực tuyến, điều này có thể dẫn đến việc sử dụng ngôn ngữ chưa đúng văn phong, ngắn gọn quá mức, hoặc không tuân thủ quy tắc giao tiếp hành chính có thể làm giảm tính trang trọng và chuẩn mực của giao tiếp công vụ. Khi giao tiếp chủ yếu thông qua các nền tảng trực tuyến, việc truyền tải cảm xúc, sự đồng cảm bị hạn chế khiến quá trình giao tiếp trở nên khô cứng, thiếu linh hoạt và làm giảm sự gần gũi giữa cơ quan nhà nước với người dân. Việc phụ thuộc nhiều vào các phương tiện giao tiếp số có thể khiến một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức giảm dần kỹ năng giao tiếp trực tiếp, kỹ năng lắng nghe và xử lý tình huống trong thực tiễn. Những tác động này nếu không được kiểm soát tốt có thể ảnh hưởng đến hình ảnh và hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước.
Ba là, chuẩn mực về đạo đức, lối sống của CB, CC, VC trong môi trường số có thể gặp phải những tác động tiêu cực như sau: tình trạng lạm dụng mạng xã hội trong giờ làm việc, chia sẻ thông tin cá nhân hoặc quan điểm không phù hợp với vị trí công vụ. Điều này có thể ảnh hưởng đến tính kỷ luật, tác phong làm việc và uy tín của cơ quan nhà nước. CB, CC, VC thường xuyên tiếp cận và xử lý lượng lớn dữ liệu và thông tin, nếu chưa chuẩn mực về đạo đức có thể xảy ra hành vi tiết lộ thông tin nội bộ, sử dụng dữ liệu công vụ vào mục đích cá nhân hoặc thiếu trách nhiệm trong bảo mật thông tin, gây ảnh hưởng đến hoạt động quản lý nhà nước và niềm tin của người dân. Việc ứng dụng công nghệ số khiến quá trình xử lý công việc diễn ra nhanh hơn, yêu cầu phản hồi liên tục và làm việc trực tuyến ngoài giờ hành chính. Điều này có thể tạo ra áp lực công việc kéo dài, khó tách biệt giữa công việc và đời sống cá nhân, dẫn đến tình trạng căng thẳng, mệt mỏi, ảnh hưởng đến lối sống và thái độ làm việc.
3. Phương hướng hoàn thiện văn hóa công vụ trong môi trường số
Trong bối cảnh chuyển đổi số của khu vực công, việc xây dựng văn hóa công vụ hiện đại không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà nước mà còn góp phần xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, minh bạch và phục vụ người dân tốt hơn. Để làm được điều đó cần thực hiện một số giải pháp cơ bản như sau:
Thứ nhất, hoàn thiện thể chế về văn hóa công vụ trong môi trường số. Tiếp tục hoàn thiện các quy định cụ thể về ứng xử công vụ trên môi trường mạng, sử dụng dữ liệu số, bảo mật thông tin và trách nhiệm giải trình điện tử. Mỗi cơ quan, đơn vị cần ban hành quy trình làm việc điện tử, hồ sơ số, ký số và lưu trữ số; bổ sung các tiêu chí đánh giá văn hóa công vụ gắn với hiệu quả sử dụng công nghệ và chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến.
Thứ hai, nâng cao năng lực số và đạo đức công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức. Cán bộ, công chức, viên chức là yếu tố quyết định trong việc hình thành và phát triển văn hóa công vụ trong môi trường số. Do đó, cần bồi dưỡng kỹ năng làm việc, kỹ năng quản lý dữ liệu trên nền tảng số cho cán bộ, công chức. Song song đó, cần kết hợp giữa nâng cao năng lực chuyên môn với thực hiện đạo đức công vụ, tinh thần trách nhiệm và thái độ phục vụ nhân dân.
Thứ ba, phát triển hạ tầng số và môi trường làm việc số trong cơ quan nhà nước. Hạ tầng công nghệ là điều kiện quan trọng để thực hiện văn hóa công vụ trong môi trường số. Cần tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hạ tầng công nghệ thông tin, nâng cấp hệ thống quản lý văn bản điện tử, cơ sở dữ liệu dùng chung và các nền tảng làm việc số. Tăng cường bảo đảm an toàn, an ninh thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình thực thi công vụ.
Thứ tư, tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá việc thực hiện văn hóa công vụ. Ứng dụng công nghệ số trong theo dõi, đánh giá hiệu quả làm việc của cán bộ, công chức. Phát huy vai trò giám sát của người dân và doanh nghiệp thông qua các nền tảng phản ánh, kiến nghị trực tuyến. Kịp thời khen thưởng các tập thể, cá nhân thực hiện tốt và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm chuẩn mực công vụ.
Thứ năm, xây dựng văn hóa phục vụ người dân và doanh nghiệp trên nền tảng số. Để làm được điều đó, cần thực hiện phương châm lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ; tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận các dịch vụ hành chính. Tăng cường tương tác, tiếp nhận phản hồi của người dân để cải thiện chất lượng hoạt động của cơ quan nhà nước, nâng cao chất lượng phục vụ xã hội.
Tóm lại, các yếu tố tác động đến văn hóa công cụ trong bối cảnh chuyển đổi số vừa mang tính tích cực, vừa có những hạn chế. Để hoàn thiện văn hóa công vụ trong môi trường số đòi hỏi sự kết hợp đồng bộ giữa các giải pháp, sự đồng lòng thực hiện trong hệ thống chính trị và đây còn là quá trình rèn luyện lâu dài của CB, CC, VC. Qua đó, góp phần xây dựng nền hành chính Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của xã hội trong thời đại số.
- Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL ngày 5-3-2026 Ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, quy định quy tắc ứng xử văn hóa của cá nhân, tổ chức khi tham gia hoạt động trên môi trường số.
- Phạm Thị Diễm (2025). Tác động của ứng dụng công nghệ số trong cung ứng dịch vụ hành chính công và hàm ý chính sách. Tạp chí Quản lý nhà nước, số 350 (3/2025), tr.40 – 44
- Thúy Vân (2026), Xây dựng Chính phủ kiến tạo phát triển, liêm chính, hành động quyết liệt, phục vụ Nhân dân,Quanlynhanuoc.vn/2026/01/21/xay-dung-chinh-phu-kien-tao-phat-trien-liem-chinh-hanh-dong-quyet-liet-phuc-vu-nhan-dan/, truy cập ngày 12/3/2026
Tác giả bài viết: ThS. Lê Trần Minh Sa - Khoa Nhà nước & Pháp luật
Ý kiến bạn đọc
Bạn cần đăng nhập với tư cách là Thành viên chính thức để có thể bình luận
Danh mục
Thống kê truy cập
- Đang truy cập43
- Hôm nay925
- Tháng hiện tại53,835
- Tổng lượt truy cập717,878