Trường Chính Trị Tỉnh Đồng Tháp
Vận dụng một số điểm mới của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 vào giảng dạy bài Quản lý ngân sách địa phương trong chương trình trung cấp lý luận chính trị
Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2025 có hiệu lực chính thức vào năm ngân sách 2026 trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang đẩy mạnh sắp xếp tổ chức bộ máy, hoàn thiện thể chế và thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Với nhiều đổi mới căn bản về cấu trúc hệ thống ngân sách, phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và chuẩn hóa chu trình ngân sách. Việc nghiên cứu, cập nhật những quy định mới về quản lý và điều hành ngân sách theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 là rất cần thiết trong bài giảng Quản lý ngân sách địa phương, học phần Quản lý hành chính nhà nước thuộc chương trình trung cấp lý luận chính trị.
1. Một số điểm mới của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đối với công tác quản lý ngân sách địa phương
Ngày 25/6/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 (Luật NSNN 2025) với nhiều nội dung mới được cập nhật nhằm thể chế hóa những quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác lãnh đạo quản lý, điều hành ngân sách, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng như đáp ứng với yêu cầu, tình hình mới trong công tác sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước và thực tiễn hiện nay.
1. Một số điểm mới của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 đối với công tác quản lý ngân sách địa phương
Ngày 25/6/2025, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 (Luật NSNN 2025) với nhiều nội dung mới được cập nhật nhằm thể chế hóa những quan điểm, chủ trương của Đảng về công tác lãnh đạo quản lý, điều hành ngân sách, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng như đáp ứng với yêu cầu, tình hình mới trong công tác sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước và thực tiễn hiện nay.
Ảnh: Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XV thông qua Luật Ngân sách nhà nước mới, có hiệu lực từ năm ngân sách 2026
Với quan điểm kế thừa và phát huy những quy định hiện hành đã được thực tiễn chứng minh đem lại các tác động tích cực đến kinh tế - xã hội của đất nước, những nội dung sửa đổi, bổ sung được xây dựng trên cơ sở quy định rõ ràng, minh bạch, có đánh giá tác động cụ thể. Việc ban hành Luật đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của thể chế tài chính công, đáp ứng yêu cầu đổi mới quản lý ngân sách nhà nước trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp; đồng thời bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương, đầu tư công và quản lý tài sản công. So với Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, Luật NSNN 2025 có một số điểm mới nổi bật đối với công tác quản lý ngân sách địa phương như sau:
Thứ nhất, điều chỉnh hệ thống ngân sách nhà nước theo thực tiễn chính quyền địa phương hai cấp
Nhằm bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước sau sắp xếp đơn vị hành chính, Luật NSNN 2025 đã sửa đổi căn bản quy định về hệ thống ngân sách nhà nước. Theo Điều 6, hệ thống ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; trong đó, ngân sách địa phương được xác định gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã, thay thế mô hình ngân sách địa phương ba cấp của Luật NSNN năm 2015.
Việc điều chỉnh này không chỉ bảo đảm đồng bộ với tổ chức chính quyền địa phương mới mà còn góp phần tinh gọn đầu mối quản lý, giảm khâu trung gian, rút ngắn quy trình phân bổ và điều hành ngân sách; đồng thời tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý, sử dụng ngân sách gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn.
Thứ hai, thể chế hóa chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nhiệm vụ chi ngân sách địa phương
Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Luật NSNN 2025 đã cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng thành vào các quy định pháp luật điều chỉnh trực tiếp hoạt động quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước.
Theo khoản 2 Điều 39, nhiệm vụ chi thường xuyên của ngân sách địa phương bao gồm chi cho sự nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. So với Luật NSNN năm 2015, đây là điểm bổ sung quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để địa phương chủ động bố trí, quản lý và sử dụng ngân sách cho các nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo quy định của pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Thứ ba, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước gắn với quản lý tài sản công và đầu tư công
Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 tiếp tục điều chỉnh và hoàn thiện các quy định về nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước theo hướng phù hợp với pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công và đầu tư công.
Theo Điều 40 của Luật đã quy định một số nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước có thể bố trí từ nguồn chi đầu tư công hoặc chi thường xuyên, căn cứ vào tính chất của từng nhiệm vụ, bao gồm: bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, trưng dụng đất; chuẩn bị và thực hiện giải phóng mặt bằng; chi phí chuẩn bị và phê duyệt dự án đầu tư công sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi; lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án; mua sắm, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp tài sản, trang thiết bị; thuê hàng hóa, dịch vụ; hoạt động quy hoạch và các nhiệm vụ cần thiết khác theo quy định của pháp luật.
Việc quy định cụ thể, rõ ràng phạm vi và nguồn bố trí tạo cơ sở pháp lý để chính quyền địa phương chủ động, linh hoạt hơn trong lập, phân bổ và điều hành ngân sách; qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư công trên địa bàn.
Thứ tư, đổi mới cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp ngân sách
Luật NSNN 2025 tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý ngân sách theo hướng công bằng, công khai, minh bạch; phát huy vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, đồng thời tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của ngân sách địa phương.
Theo Điều 9, nguyên tắc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương, ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã được xác định rõ, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của từng cấp chính quyền. Quy định này góp phần hình thành khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thống nhất cho việc tổ chức và vận hành quan hệ ngân sách giữa các cấp, qua đó khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu rõ ràng trong phân định thẩm quyền, trách nhiệm ngân sách trong giai đoạn trước. Đáng chú ý là Luật mở rộng phạm vi sử dụng vốn đầu tư phát triển của ngân sách địa phương, cho phép đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng trên địa bàn thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách cấp trên trực tiếp; đồng thời tạo cơ sở để ngân sách địa phương tham gia hỗ trợ các dự án, công trình trọng điểm, dự án liên kết vùng và liên kết quốc gia, có sức lan tỏa và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.
Đồng thời, Điều 36 quy định cơ chế phân chia nguồn thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương đối với các khoản thu quan trọng, với tỷ lệ điều tiết tương đối ổn định trong từng giai đoạn, góp phần nâng cao tính dự báo và chủ động trong điều hành ngân sách địa phương.
Thứ năm, phân định rõ trách nhiệm, quyền hạn giữa Trung ương và địa phương, tăng cường tính tự chủ của chính quyền địa phương
Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 tiếp tục quán triệt phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương tự chịu trách nhiệm” trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước. Luật không tiếp tục quy định cơ chế thời kỳ ổn định ngân sách, qua đó tạo dư địa pháp lý để địa phương chủ động điều hành ngân sách theo yêu cầu thực tiễn, đồng thời đặt hoạt động ngân sách trong khuôn khổ kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình chặt chẽ hơn. Bên cạnh đó, Luật điều chỉnh các quy định về bội chi và dư nợ vay của ngân sách địa phương phù hợp với năng lực tài chính của từng địa phương; đồng thời tăng cường vai trò, thẩm quyền của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp trong quyết định, điều hành và giám sát ngân sách.
Thứ sáu, chuẩn hóa chu trình ngân sách nhà nước, nâng cao tính kịp thời và trách nhiệm giải trình
.Luật NSNN năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung và chuẩn hóa các quy định về thời gian và trình tự trong chu trình ngân sách theo hướng thống nhất, liên thông và khép kín. Điều 46 lần đầu tiên xác lập khung thời gian rõ ràng cho toàn bộ quá trình từ ban hành hướng dẫn lập dự toán, tổng hợp, quyết định dự toán đến giao dự toán ngân sách. Theo đó, trước ngày 15/5 hằng năm ban hành hướng dẫn xây dựng kế hoạch và dự toán ngân sách; trước ngày 20/9, Chính phủ trình hồ sơ để Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến; trước ngày 10/11, Quốc hội quyết định dự toán ngân sách nhà nước; và chậm nhất đến ngày 31/12 hoàn thành việc giao dự toán đến từng cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách.
Cùng với đó, các quy định về quyết toán ngân sách tại Điều 71 và Điều 72 tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ việc, rõ thời hạn và rõ trách nhiệm, qua đó tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính và tính minh bạch trong quản lý ngân sách nhà nước.
2. Vận dụng, cập nhật những điểm mới của Luật NSNN 2025 vào giảng dạy bài Quản lý ngân sách địa phương
Trong bối cảnh mới hiện nay, trước những thay đổi trong quy định của pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước, quản lý điều hành ngân sách, trong quá trình giảng dạy bài Quản lý ngân sách địa phương của học phần Quản lý hành chính nhà nước thuộc Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị, giảng viên cần chủ động cập nhật, bổ sung cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn và pháp lý. Một số đề xuất định hướng cập nhật, bổ sung cụ thể như sau:
Thứ nhất, cập nhật nội dung khái quát về ngân sách địa phương
Trên cơ sở các quy định mới của Luật NSNN 2025, nội dung giảng dạy về ngân sách địa phương cần được điều chỉnh theo hướng làm rõ khái niệm và các bộ phận cấu thành ngân sách địa phương, trong đó xác định ngân sách địa phương bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã. Việc xác lập lại cấu trúc ngân sách địa phương trong điều kiện không còn cấp ngân sách trung gian có ý nghĩa quan trọng, giúp người học nhận thức đúng vị trí, vai trò của ngân sách địa phương; đồng thời làm nổi bật yêu cầu tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước.
Cùng với đó, nội dung giảng dạy cần được định hướng lại theo ngân sách địa phương hai cấp, làm rõ mối quan hệ giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã trên cơ sở phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi theo thẩm quyền quyết định của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Việc so sánh, đối chiếu làm rõ sự khác biệt cơ bản giữa Luật NSNN 2015 và Luật NSNN 2025 là cần thiết, qua đó giúp người học nhận diện rõ sự thay đổi về cấu trúc và logic vận hành của hệ thống ngân sách địa phương trong giai đoạn mới.
Đối với nội dung nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương, khi giảng dạy cần bổ sung, làm rõ các quy định mới về phân chia nguồn thu theo Điều 36; đồng thời nhấn mạnh những điều chỉnh quan trọng về nhiệm vụ chi, nhất là các khoản chi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Điều 39, cũng như cơ chế bố trí một số nhiệm vụ chi từ chi đầu tư công hoặc chi thường xuyên theo Điều 40 của Luật NSNN 2025.
Bên cạnh đó, nội dung giảng dạy về chu trình ngân sách địa phương cần được cập nhật theo khung thời gian thống nhất, liên thông và khép kín được quy định tại các Điều 46, 71 và 72 của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, qua đó làm rõ yêu cầu nâng cao tính kịp thời, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình quản lý ngân sách.
Thứ hai, cập nhật nội dung quản lý ngân sách địa phương
Quá triệt tinh thần đổi mới của Luật NSNN 2025, nội dung giảng dạy về quản lý ngân sách địa phương cần được điều chỉnh theo hướng phản ánh đầy đủ yêu cầu quản lý ngân sách trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Trong giảng dạy các nguyên tắc quản lý ngân sách địa phương, cần làm rõ mối quan hệ giữa phân cấp, phân quyền với tự chủ và tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương; đồng thời nhấn mạnh công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình là những nguyên tắc xuyên suốt toàn bộ chu trình ngân sách.
Về tổ chức thực hiện, nội dung giảng dạy cần làm rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp trong quyết định, điều hành và giám sát ngân sách địa phương, đặc biệt là vai trò của cơ quan dân cử trong kiểm soát quyền lực, bảo đảm kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính công.
Đối với quản lý thu và chi ngân sách địa phương, nội dung giảng dạy cần tập trung phân tích cơ chế phân chia nguồn thu, tỷ lệ điều tiết và trách nhiệm khai thác nguồn thu của địa phương; đồng thời làm rõ sự phân định giữa chi đầu tư công và chi thường xuyên, cũng như yêu cầu quản lý chi theo hướng tiết kiệm, hiệu quả và đúng mục tiêu theo các quy định mới của Luật NSNN năm 2025.
Luật NSNN 2025 với nhiều điểm đổi mới căn bản đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý ngân sách địa phương trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Việc kịp thời cập nhật các quy định mới của Luật vào giảng dạy bài “Quản lý ngân sách địa phương” là yêu cầu tất yếu, góp phần trang bị cho người học tư duy quản lý ngân sách hiện đại, gắn phân cấp, phân quyền với kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình, đáp ứng yêu cầu quản trị công và phát triển địa phương trong giai đoạn mới.
Thứ nhất, điều chỉnh hệ thống ngân sách nhà nước theo thực tiễn chính quyền địa phương hai cấp
Nhằm bảo đảm sự thống nhất với pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước sau sắp xếp đơn vị hành chính, Luật NSNN 2025 đã sửa đổi căn bản quy định về hệ thống ngân sách nhà nước. Theo Điều 6, hệ thống ngân sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; trong đó, ngân sách địa phương được xác định gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã, thay thế mô hình ngân sách địa phương ba cấp của Luật NSNN năm 2015.
Việc điều chỉnh này không chỉ bảo đảm đồng bộ với tổ chức chính quyền địa phương mới mà còn góp phần tinh gọn đầu mối quản lý, giảm khâu trung gian, rút ngắn quy trình phân bổ và điều hành ngân sách; đồng thời tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý, sử dụng ngân sách gắn với nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội trên địa bàn.
Thứ hai, thể chế hóa chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nhiệm vụ chi ngân sách địa phương
Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Luật NSNN 2025 đã cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng thành vào các quy định pháp luật điều chỉnh trực tiếp hoạt động quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước.
Theo khoản 2 Điều 39, nhiệm vụ chi thường xuyên của ngân sách địa phương bao gồm chi cho sự nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. So với Luật NSNN năm 2015, đây là điểm bổ sung quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để địa phương chủ động bố trí, quản lý và sử dụng ngân sách cho các nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo quy định của pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Thứ ba, hoàn thiện quy định về nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước gắn với quản lý tài sản công và đầu tư công
Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 tiếp tục điều chỉnh và hoàn thiện các quy định về nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước theo hướng phù hợp với pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công và đầu tư công.
Theo Điều 40 của Luật đã quy định một số nhiệm vụ chi ngân sách nhà nước có thể bố trí từ nguồn chi đầu tư công hoặc chi thường xuyên, căn cứ vào tính chất của từng nhiệm vụ, bao gồm: bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, trưng dụng đất; chuẩn bị và thực hiện giải phóng mặt bằng; chi phí chuẩn bị và phê duyệt dự án đầu tư công sử dụng vốn ODA, vốn vay ưu đãi; lập, thẩm định, quyết định đầu tư dự án; mua sắm, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp tài sản, trang thiết bị; thuê hàng hóa, dịch vụ; hoạt động quy hoạch và các nhiệm vụ cần thiết khác theo quy định của pháp luật.
Việc quy định cụ thể, rõ ràng phạm vi và nguồn bố trí tạo cơ sở pháp lý để chính quyền địa phương chủ động, linh hoạt hơn trong lập, phân bổ và điều hành ngân sách; qua đó góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư công trên địa bàn.
Thứ tư, đổi mới cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp ngân sách
Luật NSNN 2025 tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý ngân sách theo hướng công bằng, công khai, minh bạch; phát huy vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, đồng thời tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của ngân sách địa phương.
Theo Điều 9, nguyên tắc phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi giữa ngân sách trung ương, ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã được xác định rõ, bảo đảm phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của từng cấp chính quyền. Quy định này góp phần hình thành khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thống nhất cho việc tổ chức và vận hành quan hệ ngân sách giữa các cấp, qua đó khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu rõ ràng trong phân định thẩm quyền, trách nhiệm ngân sách trong giai đoạn trước. Đáng chú ý là Luật mở rộng phạm vi sử dụng vốn đầu tư phát triển của ngân sách địa phương, cho phép đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng trên địa bàn thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách cấp trên trực tiếp; đồng thời tạo cơ sở để ngân sách địa phương tham gia hỗ trợ các dự án, công trình trọng điểm, dự án liên kết vùng và liên kết quốc gia, có sức lan tỏa và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội.
Đồng thời, Điều 36 quy định cơ chế phân chia nguồn thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương đối với các khoản thu quan trọng, với tỷ lệ điều tiết tương đối ổn định trong từng giai đoạn, góp phần nâng cao tính dự báo và chủ động trong điều hành ngân sách địa phương.
Thứ năm, phân định rõ trách nhiệm, quyền hạn giữa Trung ương và địa phương, tăng cường tính tự chủ của chính quyền địa phương
Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 tiếp tục quán triệt phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương tự chịu trách nhiệm” trong quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước. Luật không tiếp tục quy định cơ chế thời kỳ ổn định ngân sách, qua đó tạo dư địa pháp lý để địa phương chủ động điều hành ngân sách theo yêu cầu thực tiễn, đồng thời đặt hoạt động ngân sách trong khuôn khổ kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình chặt chẽ hơn. Bên cạnh đó, Luật điều chỉnh các quy định về bội chi và dư nợ vay của ngân sách địa phương phù hợp với năng lực tài chính của từng địa phương; đồng thời tăng cường vai trò, thẩm quyền của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp trong quyết định, điều hành và giám sát ngân sách.
Thứ sáu, chuẩn hóa chu trình ngân sách nhà nước, nâng cao tính kịp thời và trách nhiệm giải trình
.Luật NSNN năm 2025 đã sửa đổi, bổ sung và chuẩn hóa các quy định về thời gian và trình tự trong chu trình ngân sách theo hướng thống nhất, liên thông và khép kín. Điều 46 lần đầu tiên xác lập khung thời gian rõ ràng cho toàn bộ quá trình từ ban hành hướng dẫn lập dự toán, tổng hợp, quyết định dự toán đến giao dự toán ngân sách. Theo đó, trước ngày 15/5 hằng năm ban hành hướng dẫn xây dựng kế hoạch và dự toán ngân sách; trước ngày 20/9, Chính phủ trình hồ sơ để Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến; trước ngày 10/11, Quốc hội quyết định dự toán ngân sách nhà nước; và chậm nhất đến ngày 31/12 hoàn thành việc giao dự toán đến từng cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách.
Cùng với đó, các quy định về quyết toán ngân sách tại Điều 71 và Điều 72 tiếp tục được hoàn thiện theo hướng rõ việc, rõ thời hạn và rõ trách nhiệm, qua đó tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính và tính minh bạch trong quản lý ngân sách nhà nước.
2. Vận dụng, cập nhật những điểm mới của Luật NSNN 2025 vào giảng dạy bài Quản lý ngân sách địa phương
Trong bối cảnh mới hiện nay, trước những thay đổi trong quy định của pháp luật về tổ chức bộ máy nhà nước, quản lý điều hành ngân sách, trong quá trình giảng dạy bài Quản lý ngân sách địa phương của học phần Quản lý hành chính nhà nước thuộc Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị, giảng viên cần chủ động cập nhật, bổ sung cho phù hợp với yêu cầu thực tiễn và pháp lý. Một số đề xuất định hướng cập nhật, bổ sung cụ thể như sau:
Thứ nhất, cập nhật nội dung khái quát về ngân sách địa phương
Trên cơ sở các quy định mới của Luật NSNN 2025, nội dung giảng dạy về ngân sách địa phương cần được điều chỉnh theo hướng làm rõ khái niệm và các bộ phận cấu thành ngân sách địa phương, trong đó xác định ngân sách địa phương bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã. Việc xác lập lại cấu trúc ngân sách địa phương trong điều kiện không còn cấp ngân sách trung gian có ý nghĩa quan trọng, giúp người học nhận thức đúng vị trí, vai trò của ngân sách địa phương; đồng thời làm nổi bật yêu cầu tăng cường tính chủ động, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trong quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước.
Cùng với đó, nội dung giảng dạy cần được định hướng lại theo ngân sách địa phương hai cấp, làm rõ mối quan hệ giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã trên cơ sở phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi theo thẩm quyền quyết định của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh. Việc so sánh, đối chiếu làm rõ sự khác biệt cơ bản giữa Luật NSNN 2015 và Luật NSNN 2025 là cần thiết, qua đó giúp người học nhận diện rõ sự thay đổi về cấu trúc và logic vận hành của hệ thống ngân sách địa phương trong giai đoạn mới.
Đối với nội dung nguồn thu và nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương, khi giảng dạy cần bổ sung, làm rõ các quy định mới về phân chia nguồn thu theo Điều 36; đồng thời nhấn mạnh những điều chỉnh quan trọng về nhiệm vụ chi, nhất là các khoản chi cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Điều 39, cũng như cơ chế bố trí một số nhiệm vụ chi từ chi đầu tư công hoặc chi thường xuyên theo Điều 40 của Luật NSNN 2025.
Bên cạnh đó, nội dung giảng dạy về chu trình ngân sách địa phương cần được cập nhật theo khung thời gian thống nhất, liên thông và khép kín được quy định tại các Điều 46, 71 và 72 của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, qua đó làm rõ yêu cầu nâng cao tính kịp thời, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình quản lý ngân sách.
Thứ hai, cập nhật nội dung quản lý ngân sách địa phương
Quá triệt tinh thần đổi mới của Luật NSNN 2025, nội dung giảng dạy về quản lý ngân sách địa phương cần được điều chỉnh theo hướng phản ánh đầy đủ yêu cầu quản lý ngân sách trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Trong giảng dạy các nguyên tắc quản lý ngân sách địa phương, cần làm rõ mối quan hệ giữa phân cấp, phân quyền với tự chủ và tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương; đồng thời nhấn mạnh công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình là những nguyên tắc xuyên suốt toàn bộ chu trình ngân sách.
Về tổ chức thực hiện, nội dung giảng dạy cần làm rõ hơn thẩm quyền và trách nhiệm của Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân các cấp trong quyết định, điều hành và giám sát ngân sách địa phương, đặc biệt là vai trò của cơ quan dân cử trong kiểm soát quyền lực, bảo đảm kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình trong quản lý tài chính công.
Đối với quản lý thu và chi ngân sách địa phương, nội dung giảng dạy cần tập trung phân tích cơ chế phân chia nguồn thu, tỷ lệ điều tiết và trách nhiệm khai thác nguồn thu của địa phương; đồng thời làm rõ sự phân định giữa chi đầu tư công và chi thường xuyên, cũng như yêu cầu quản lý chi theo hướng tiết kiệm, hiệu quả và đúng mục tiêu theo các quy định mới của Luật NSNN năm 2025.
Luật NSNN 2025 với nhiều điểm đổi mới căn bản đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý ngân sách địa phương trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Việc kịp thời cập nhật các quy định mới của Luật vào giảng dạy bài “Quản lý ngân sách địa phương” là yêu cầu tất yếu, góp phần trang bị cho người học tư duy quản lý ngân sách hiện đại, gắn phân cấp, phân quyền với kỷ luật tài chính và trách nhiệm giải trình, đáp ứng yêu cầu quản trị công và phát triển địa phương trong giai đoạn mới.
Tài liệu tham khảo
1. Quốc hội (2015): Luật Ngân sách nhà nước, Luật số 83/2015/QH13, Hà Nội.
2. Quốc hội (2025): Luật Ngân sách nhà nước, Luật số 89/2025/QH15, Hà Nội.
3. Quốc hội (2019): Luật Đầu tư công, Luật số 39/2019/QH14, Hà Nội.
4. Quốc hội (2017): Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, Luật số 15/2017/QH14, Hà Nội.
5. Bộ Chính trị (2024): Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Hà Nội.
6. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh: Giáo trình Quản lý hành chính nhà nước, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Hà Nội, 2021.
Tác giả bài viết: ThS Nguyễn Hoài Vinh - GV Khoa NNPL
Ý kiến bạn đọc
Danh mục
Thống kê truy cập
- Đang truy cập5
- Hôm nay1,002
- Tháng hiện tại53,912
- Tổng lượt truy cập717,955