Trường Chính Trị Tỉnh Đồng Tháp

http://truongchinhtri.dongthap.gov.vn

VAI TRÒ CỦA GIA ĐÌNH TRONG XÂY DỰNG, PHÁT TRIỂN VĂN HÓA CON NGƯỜI VIỆT NAM

Tóm tắt: Gia đình đóng vai trò cốt lõi trong việc giữ gìn, phát huy và phát triển văn hóa dân tộc Việt Nam. Đảng và Nhà nước Việt Nam coi trọng vai trò của gia đình trong phát triển xã hội. Đặc biệt chú trọng, xem gia đình là yếu tố quan trọng xây dựng văn hóa của dân tộc. Thông qua việc phát huy vai trò của gia đình sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng văn hóa dân tộc góp phần phát triển bền vững kinh tế - xã hội hướng đến xây dựng con người Việt Nam với những giá trị tốt đẹp.
Từ khóa: gia đình; vai trò của gia đình.
I. Đặt vấn đề:
Trong lịch sử dân tộc Việt Nam trải qua hàng nghìn năm lịch sử, gia đình đóng vai trò rất quan trong đối với việc giữ gìn, phát huy và xây dựng phát triển nền văn hóa của dân tộc Việt Nam. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến vai trò của gia đình đối với sự phát triển của xã hôi. Người quan niệm “gia đình là hạt nhân của xã hội”[1] và “Hạt nhân của xã hội là gia đình”[2]. Kế thừa phát huy những giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình, Đảng ta và Nhà nước ta đã cụ thể hóa tư tưởng của Người vào trong đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật nhằm xây dựng phát huy vai trò của gia đình mới, gia đình xã hội chủ nghĩa đối với sự phát triển đất nước. Thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta luôn coi vai trò của gia đình là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng xã hội phát triển bền vững. Vì vậy, gia đình đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc giữ gìn và phát triển văn hóa dân tộc, một gia đình gương mẫu sẽ là nền tảng vững chắc cho sự phát triển của con người và xã hội.
II. Nội dung:
Tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng về lĩnh vực văn hóa, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khẳng định: xây dựng con người Việt Nam thời kỳ đổi mới, phát triển, hội nhập với những giá trị chuẩn mực phù hợp, gắn với giữ gìn, phát huy giá trị gia đình Việt Nam, hệ giá trị văn hoá, giá trị của quốc gia - dân tộc; kết hợp nhuần nhuyễn những giá trị truyền thống với giá trị thời đại: Yêu nước, đoàn kết, tự cường, nghĩa tình, trung thực, trách nhiệm, kỷ cương, sáng tạo. Những giá trị ấy được nuôi dưỡng bởi văn hoá gia đình Việt Nam với những giá trị cốt lõi: Ấm no, hạnh phúc, tiến bộ, văn minh; được bồi đắp, phát triển bởi nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc với hệ giá trị: Dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học; trên nền tảng của hệ giá trị quốc gia và cũng là mục tiêu phấn đấu cao cả của dân tộc ta: Hoà bình, thống nhất, độc lập, dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, hạnh phúc[3].
(Cố Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị Văn hóa toàn quốc, sáng 24/11,
nguồn: https://vnexpress.net/tong-bi-thu-van-hoa-con-thi-dan-toc-con-4393883.html )
Trong tiến trình xây dựng, phát triển và hội nhập quốc tế hiện nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn khẳng định vai trò rất quan trọng của gia đình đối với sự phát triển bền vững của đất nước, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định xây dựng gia đình gắn với “xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hoá và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới”.
1. Gia đình đóng vai trò tuyên truyền, giáo dục truyền thống của đất nước, của dân tộc
Gia đình có vai trò trong việc trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp đến các thế hệ sau thông qua lời nói và hành động trong nền nếp gia đình. Gia đình còn có vai trò lưu truyền những câu chuyện dân gian, phong tục tập quán và các lễ hội truyền thống mang giá trị giáo dục cao đến các thế hệ mai sau. Do đó, vai trò của gia đình là cần tăng cường công tác giáo dục đối với các thành viên trong gia đình, làm cho mọi người hiểu rõ lợi ích, nhiệm vụ, nghĩa vụ, trách nhiệm gia đình và từng cá nhân trong việc tiếp nối những truyền thống tốt đẹp của dân tộc, của quê hương và đất nước. Bên cạnh đó, gia đình cần phát huy tốt vai trò đối với công tác tuyên truyền những chủ trương, chính sách của Đảng, của địa phương cho những gia đình khác và các thành viên trong gia đình như: Quan điểm Đại hội XIII của Đảng (năm 2021) chỉ rõ, cần “tập trung nghiên cứu, xác định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người gắn với giữ gìn, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới”. Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 24/6/2021 của Ban Chấp hành Trung ương về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới, xác định: “Đẩy mạnh, đổi mới công tác phổ biến, tuyên truyền, giáo dục chính sách, pháp luật về hôn nhân và gia đình; các chuẩn mực, giá trị văn hóa gia đình; kiến thức, kỹ năng xây dựng gia đình; các rủi ro đối với gia đình, giúp người dân chủ động phòng ngừa các ảnh hưởng tiêu cực đến gia đình. Tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống trong gia đình”
Vì vậy, phát huy tốt vai trò của gia đình trong việc tuyên truyền, giáo dục truyền thống của đất nước, của dân tộc sẽ góp phần vào việc góp phần nâng cao nhận thức về vai trò, vị trí, trách nhiệm đối với xã hội, đất nước của thành viên trong gia đình, phát huy tốt những giá trị truyền thống tốt đẹp đó đối sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước trong từng thời kỳ, từng giai đoạn.
2. Gia đình cần phát huy tốt vai trò trong xây dựng lối sống lành mạnh hướng đến xây dựng phát triển con người về thể chất và tinh thần
Một gia đình hạnh phúc và lành mạnh sẽ tạo ra những cá nhân tích cực và khỏe mạnh, góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng. Gia đình có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc xây dựng một lối sống lành mạnh cho mỗi thành viên, từ đó góp phần tạo ra một cộng đồng phát triển bền vững. Vì vậy, gia đình phát huy vai trò khuyến khích hoạt động thể chất cho các thành viên như: tổ chức các hoạt động thể dục, thể thao cùng nhau, chẳng hạn như đi bộ, chạy bộ, chơi thể thao hay tham gia các câu lạc bộ thể dục, thể thao. Ngoài ra, gia đình cần phát huy tốt trong việc tạo thói quen ăn uống lành mạnh giúp mọi người duy trì sức khỏe tốt. Gia đình cũng là nơi quan trọng của việc giữ gìn sức khỏe, bao gồm cả sức khỏe thể chất và tinh thần, thông qua giáo dục và truyền đạt kiến thức về sức khỏe, các thành viên sẽ hiểu rõ hơn về việc duy trì lối sống lành mạnh. Gia đình nên cùng nhau thực hiện các thói quen tốt như ngủ đủ giấc, quản lý căng thẳng và tránh các thói quen xấu như hút thuốc, uống rượu bia quá mức.
Xây dựng lối sống lành mạnh, một môi trường gia đình ấm cúng, thân thiện sẽ góp phần không có bạo lực, từ đó sẽ giúp mỗi thành viên phát triển toàn diện về cả thể chất lẫn tinh thần. Gia đình cũng là nơi giáo dục các thành viên gương mẫu trong hành động thông qua lời nói từ các bậc cha mẹ, người lớn làm gương cho con cháu, từ đó hình thành những nét đẹp trong việc xây dựng văn hóa con người phát triển bền vững.
3. Gia đình phát huy vai trò trong việc xây dựng và duy trì mối quan hệ nghĩa tình, yêu thương giữa các thành viên trong gia đình và trong cộng đồng
Gia đình chính là nơi bắt đầu và lan tỏa những giá trị nhân văn cao đẹp, giúp xây dựng một xã hội đoàn kết, nhân ái và phát triển bền vững. Gia đình là nơi đầu tiên và quan trọng nhất trong việc giáo dục con cái về tình yêu thương, lòng nhân ái và sự chia sẻ giữa những thành viên. Điều này giúp các thành viên hiểu rõ giá trị của việc giúp đỡ người khác và tạo nên gia đình đoàn kết và rộng hơn đó là một cộng đồng đoàn kết. Thông qua đó, gia đình là nơi hỗ trợ lẫn nhau trong cuộc sống, là điểm tựa vững chắc để các thành viên có thể dựa vào khi gặp khó khăn. Việc hỗ trợ lẫn nhau không chỉ giúp gia đình thêm gắn kết mà còn lan tỏa tinh thần giá trị của cái nghĩa cái tình ra cộng đồng xung quanh. Do đó, trong gia đình phải luôn duy trì được nền nếp, có sự tôn trọng và lắng nghe lẫn nhau. Mỗi thành viên trong gia đình cần biết tôn trọng và lắng nghe ý kiến của nhau. Điều này giúp tạo ra một môi trường gia đình hòa thuận, gia đình là nơi mỗi người đều cảm thấy được yêu thương và trân trọng.
Bên cạnh đó, gia đình cần giáo dục các thành viên về trách nhiệm đối với xã hội, trong việc xây dựng một cộng đồng đoàn kết, nghĩa tình. Mỗi gia đình cần phát huy tốt vai trò trong việc tham gia các hoạt động cộng đồng, gia đình nên khuyến khích các thành viên tham gia vào các hoạt động từ thiện, tình nguyện và giúp đỡ người nghèo. Điều này không chỉ giúp đỡ những người có hoàn cảnh khó khăn mà còn xây dựng một cộng đồng nghĩa tình, đoàn kết. Qua đó, tạo dựng các mối quan hệ tốt đẹp lẫn nhau trong mối quan hệ tình làng nghĩa xóm, tạo sức lan tỏa tinh thần nghĩa tình trong xã hội.
4. Phát huy vai trò của gia đình trong xây dựng tính năng động, sáng tạo của các thành viên
Tính năng động của gia đình là yếu tố quan trọng giúp các thành viên thích ứng với những thay đổi và thử thách trong cuộc sống, đồng thời tạo ra một môi trường phát triển tích cực. Phát huy tính năng động của gia đình không chỉ giúp mọi người có cuộc sống tốt đẹp hơn mà còn tạo ra một môi trường phát triển bền vững và hạnh phúc.
Tính năng động, sáng tạo không chỉ giúp giải quyết vấn đề hiệu quả mà còn làm cuộc sống thêm phong phú và thú vị. Đặc biệt, gia đình có vai trò là chổ dựa, niềm tin trong việc động viên và không sợ thất bại của các thành viên. Gia đình cần giáo dục tinh thần lạc quan, vững niềm tin và tạo một môi trường tốt nhất để mọi người không sợ thất bại, bởi mỗi lần thất bại là một bài học quý giá và là cơ hội để cải thiện. Gia đình nên khuyến khích các thành viên đều có những ý tưởng, việc tôn trọng và khuyến khích sự độc đáo này sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc phát triển ý tưởng như làm đồ thủ công, viết sách, vẽ tranh, hoặc thậm chí là xây dựng một khu vườn nhỏ… Những hoạt động này không chỉ gắn kết các thành viên mà còn khuyến khích sự sáng tạo. Tính sáng tạo không chỉ giúp giải quyết vấn đề hiệu quả mà còn làm cuộc sống thêm phong phú và thú vị để góp phần xây dựng gia đình phát triển bền vững.
III. Kết luận:
Gia đình đóng vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng, phát triển xã hội. Gia đình không chỉ là tế bào của xã hội mà còn là nơi giáo dục, hình thành nhân cách và nuôi dưỡng những giá trị văn hóa tốt đẹp. Gia đình phát huy vai trò của mình trong bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống của dân tộc, đất nước; giáo dục đạo đức và lối sống lành mạnh cho các thành viên; khuyến khích sáng tạo và tính năng động mối quan hệ nghĩa tình và yêu thương và  tham gia xây dựng văn hóa cộng đồng. Do vậy, duy trì và phát huy vai trò của gia đình không chỉ giúp tạo nên những cá nhân tốt đẹp mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước. Việc phát huy vai trò của gia đình trong việc xây dựng văn hóa con người Việt Nam sẽ góp phần tạo ra một cộng đồng mạnh mẽ và văn minh, để mọi người cùng nhau xây dựng một cuộc sống thật hạnh phúc và ý nghĩa.
Tài liệu tham khảo:
  1. https://dangcongsan.vn/tam-nhin-moi-muc-tieu-moi-phat-trien-6-vung-chien-luoc/dong-bang-song-cuu-long/dong-thap-no-luc-thuc-hien-viec-xay-dung-va-phat-trien-cac-he-gia-tri-gia-dinh-677702.html
  2. https://tapchicongsan.org.vn/van_hoa_xa_hoi/-/2018/1009302/van-dung-quan-diem-cua-chu-tich-ho-chi-minh-ve-gia-dinh-trong-xay-dung-chinh-sach-gia-dinh-hien-nay.aspx?form=MG0AV3
  3. https://moit.gov.vn/tin-tuc/hoat-dong/toan-van-phat-bieu-cua-tong-bi-thu-nguyen-phu-trong-tai-hoi-nghi-van-hoa-toan-quoc.html
  4. https://vnexpress.net/tong-bi-thu-van-hoa-con-thi-dan-toc-con-4393883.html
[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 13, tr. 538
[2] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 12, tr. 300

Tác giả bài viết: ThS. Nguyễn Văn Hiền Khoa Lý luận cơ sở